Што по 25 октомври во Србија?

По парламентарните избори на 25 октомври, Во Србија започнуваат да течат законските рокови за утврдување на конечните изборни резултати, конституирање на Народното собрание и избор на нова Влада.

Уставот и законите ги пропишуваат роковите и условите за процесот на формирање на новата извршна власт. Од прогласувањето на конечните изборни резултати – преку конституирањето на парламентот и доделувањето на мандатот за составување влада – па сè до гласањето за нејзиниот избор, секој чекор е уреден со соодветни правни процедури.

Кога се прогласуваат конечните резултати?

По затворањето на избирачките места, изборниот процес влегува во фаза на утврдување на резултатите. Републичката изборна комисија (РИК) ги обработува записниците од гласањето, го утврдува вкупниот резултат и постапува по евентуалните приговори или други правни средства, во согласност со законот.

Временските рамки за објавување на резултатите зависат од тоа кога надлежните изборни органи ќе ги достават потребните извештаи, како и од тоа дали е потребно повторување на гласањето или решавање по правни средства. Следствено, датумот на гласањето не може автоматски да се земе како почетна точка за сите рокови поврзани со конституирањето на парламентот и изборот на нова Влада.

Конечните резултати претставуваат клучна точка во понатамошниот процес, бидејќи рокот за одржување на првата седница на новото Народно собрание се смета од моментот на нивното прогласување.

Првиот чекор кон избор на нова Влада на Србија

Според член 101 од Уставот на Србија, првата седница на Народното собрание ја свикува претседателот на парламентот од претходниот состав, а таа мора да се одржи најдоцна 30 дена од денот на прогласувањето на конечните изборни резултати. На првата седница се потврдуваат мандатите на избраните пратеници во Народното собрание. Народното собрание се смета за конституирано откако ќе се потврдат мандатите на две третини од пратениците – односно, најмалку 167 од вкупно 250 пратеници.

Конституирањето на парламентот претставува важен чекор во формирањето на новата извршна власт, бидејќи го активира уставниот рок во рамките на кој новиот парламентарен состав мора да избере влада.

Како се избира мандатарот за составување на Владата?

По конституирањето на Народното собрание, процесот продолжува со избор на претседател на Владата и членови на новата влада. Според Уставот, Претседателот на Републиката предлага кандидат за претседател на Владата до Народното собрание, по консултации со претставници на избраните изборни листи.

Кандидатот за претседател на Владата потоа ја претставува програмата на идната влада и го предлага нејзиниот состав пред парламентот. Народното собрание гласа истовремено за програмата и за изборот на претседателот на Владата и членовите на владата.

За избор на влада е потребна поддршка од мнозинството од вкупниот број пратеници во Народното собрание – што значи најмалку 126 гласа во парламент со 250 пратенички места.

Според тоа, Уставот предвидува консултации меѓу Претседателот на Републиката и претставниците на изборните листи, предлагање кандидат за претседател на Владата, како и парламентарно гласање за програмата и составот на идната извршна власт.

Рок од 90 дена за избор на извршната власт

Уставот на Србија пропишува дека Народното собрание мора да избере нова влада во рок од 90 дена од своето конституирање.

Овој рок претставува краен временски лимит за завршување на процесот на формирање влада. Тоа не значи дека парламентот мора да чека 90 дена; напротив, владата може да биде избрана и порано, штом ќе се исполнат условите за парламентарно гласање.

Доколку Народното собрание не успее да избере влада во овој временски рок, Уставот наложува распуштање на парламентот и распишување нови парламентарни избори. Во таков случај, Претседателот на Републиката е должен да го распушти Народното собрание.

Затоа, важно е да се прави разлика помеѓу рокот за конституирање на парламентот – кој изнесува најмногу 30 дена од објавувањето на конечните изборни резултати – и рокот за избор на влада, кој изнесува 90 дена од конституирањето на новиот парламентарен состав.

Кога започнува мандатот на новата Влада на Србија?

Иако гласањето во Народното собрание го заокружува парламентарниот процес во однос на програмата и составот на владата, нејзиниот мандат официјално започнува на денот на давањето свечена заклетва пред парламентот. Сè додека не се избере нова влада, владата во заминување – чиј мандат е истечен – може да ги врши само оние должности што се утврдени со закон. На тој начин, Уставот обезбедува континуитет на извршната власт и го уредува преминот од претходната кон новата влада.

Процесот на формирање нова влада, според тоа, опфаќа неколку меѓусебно поврзани чекори: објавување на конечните изборни резултати, конституирање на Народното собрание, консултации меѓу Претседателот на Републиката и претставниците на изборните листи, предлагање кандидат за претседател на Владата, како и гласање за програмата и составот на новата влада.

Уставните рокови ги поставуваат крајните граници за овој процес, додека политичките договори и обезбедувањето на потребното парламентарно мнозинство одредуваат колку брзо ќе биде избрана новата влада.