Дијаспората побрза во Србија за гласање: Кој има корист од високата излезност?

Граѓаните на Србија денеска излегуваат на гласање на предвремени парламентарни избори, а едно од клучните прашања е колку од нив ќе го искористат своето право на глас. Според проценките на некои аналитичари, излезноста би можела да го надмине претходниот рекорд за парламентарни избори, што покажува во која мера граѓаните се мотивирани да влијаат врз политичката иднина на земјата.

Политикологот Александар Ивковиќ изјави за порталот „Нова.рс“ дека очекува поголема излезност отколку на претходните парламентарни избори. Тој проценува дека излезноста би можела да надмине 61 отсто – што е моменталниот рекорд за овој вид избори.

Изборите ќе го одредат новиот состав на Народното собрание на Србија, при што на гласачкото ливче ќе се најдат 18 изборни листи. Со почетокот на „изборниот молк“ заврши повеќенеделната кампања, во текот на која политичките партии се обидуваа да ја добијат поддршката од јавноста.

Излезноста се наметна како едно од најзначајните прашања во кампањата, особено со оглед на политичката криза и општествените поделби што ги одбележаа изминатите две години. Бројот на граѓани кои ќе излезат на гласање може да покаже колку партиите биле успешни во мобилизирањето на своите поддржувачи, како и во која мера гласачите ги сметаат овие избори за клучни за иднината на земјата.

Зошто е важна излезноста?

Ивковиќ смета дека излезноста би можела да надмине 61 отсто, што би поставило нов рекорд за парламентарни избори во Србија. Како споредба, тој ги наведува претседателските избори од 2008 година, кога во вториот круг меѓу Борис Тадиќ и Томислав Николиќ беше забележана излезност од 68 отсто. Според него, можно е и претстојните избори да се доближат до тоа ниво. Тој напоменува дека официјалната излезност во Србија не го одразува целосно уделот на гласачите кои навистина живеат во земјата, со оглед на бројот на лица вклучени во избирачките списоци кои моментално живеат во странство.

Политичкиот аналитичар оценува дека високата излезност обично укажува на верувањето кај граѓаните дека изборите можат значително да влијаат врз насоката во која се движи земјата. Како примери, тој ги наведува претседателските избори од 2008 година, како и изборите за претседател на Сојузна Република Југославија од 2000 година. Според него, изразените општествени поделби исто така придонесуваат за високото ниво на интерес. Анкета спроведена од Меѓународниот републикански институт (ИРИ) во мај покажа дека 68 отсто од испитаниците се сигурни оти ќе гласаат, додека дополнителни 15 отсто изјавиле дека веројатно ќе учествуваат на изборите.

Ивковиќ истакнува дека поголемата излезност може да го зајакне демократскиот легитимитет на избраните институции, но предупредува дека самиот број на гласачи не е доволен. Условите под кои се одржуваат изборите се исто така клучни – вклучително и почитувањето на прописите и отсуството на неправилности, какви што претходно беа посочени од набљудувачите, меѓу кои и ОДИХР.

Голем интерес кај гласачите во дијаспората

Значителен пораст е забележан и кај српските државјани кои живеат во странство, а кои се регистрирале за гласање. Во некои земји, бројот на регистрирани гласачи е повеќекратно поголем отколку што беше во 2023 година. Во Германија се регистрирани повеќе од 18.000 гласачи – што е приближно три пати повеќе отколку на претходните избори. Сепак, за гласање се одредени само осум избирачки места, при што на повеќето од нив се регистрирани над 2.000 гласачи.

Пораст е забележан и во Босна и Херцеговина, каде што бројот на регистрирани гласачи се зголемил од приближно 13.000 на речиси 20.000. Поради овој зголемен интерес, отворени се десет дополнителни избирачки места.

Поголем број на регистрирани гласачи е забележан и во Австрија, САД, Швајцарија, Италија, Шведска, Норвешка, Франција, Словенија, Црна Гора, Обединетото Кралство, Холандија и Шпанија.

Во Австралија, за првпат се отворени две избирачки места, додека во Бугарија, Романија, Турција и Словачка овој пат не е организирано гласање.

Колкава беше излезноста на гласачите на претходните избори?

На вонредните парламентарни избори одржани на 17 декември 2023 година, гласале 3.820.746 граѓани, што претставува излезност од нешто повеќе од 58 отсто. За споредба, на изборите одржани на 24 септември 2000 година – според официјалните податоци наведени во извештајот – гласале 4.916.920 гласачи, што претставува 71,55 отсто од лицата запишани во избирачкиот список.

Како гласаат граѓаните?

Гласачите гласаат на избирачко место определено според нивното пријавено место на живеење. Според објавените упатства, избирачките места се отворени од 07:00 до 20:00 часот. За да може да гласа, лицето мора да приложи важечки документ за идентификација со фотографија, како што е лична карта или пасош.

Откако ќе се потврди идентитетот на гласачот и ќе се пронајде неговото име во избирачкиот список, гласачот се потпишува во списокот и добива гласачко ливче. Гласањето се одвива тајно, зад параван, со заокружување на бројот до избраната изборна листа.

Потоа, пополнетото гласачко ливче се превиткува и се става во гласачката кутија. Никој нема право да влијае врз изборот на гласачот, ниту пак да бара од него да открие за кого гласал.

По затворањето на избирачките места, гласовите се бројат и се составува официјален записник, а резултатите потоа се доставуваат до надлежната изборна комисија. Првичните прелиминарни податоци се објавуваат вечерта на денот на изборите, додека конечните резултати ги потврдува соодветниот изборен орган по завршувањето на пропишаните постапки.