Се сеќавате на нафтените шокови од 70-тите? Ова ќе биде полошо. Многу полошо!

Шри Ланка и Мјанмар ја рационализираат потрошувачката на гориво. Филипините воведоа четиридневна работна недела за да заштедат бензин и електрична енергија. Бангладеш накратко ги затвори своите универзитети за да заштеди енергија за домаќинствата и бизнисите. Низ цела Индија, недостигот на гас ги остави семејствата и рестораните да готват на дрва. Авиокомпаниите ги откажуваат летовите.

Колку и да беше болна првата фаза од енергетската криза предизвикана од војната со Иран, она што следи ќе биде уште полошо. Последните пратки нафта и течен природен гас за Азија што поминаа низ Ормутскиот теснец пред да биде затворен, се очекува да пристигнат оваа недела. Последните пратки со танкери за Европа треба да пристигнат кон средината на април. Тоа ќе ги исцрпи залихите на бензин, дизел, течен нафтен гас и природен гас во многу земји. Цените на нафтата би можеле да скокнат до 200 долари за барел ако продолжи војната.

Фатих Бирол, шефот на Меѓународната агенција за енергија, го нарече ова „најголемата закана за глобалната енергетска безбедност во историјата“ – многу полоша од нафтената криза во 1970-тите, пандемијата на Ковид или руската инвазија на Украина во 2022 година. Конфликтот наруши голем дел од глобалната трговија со нафта и гас и нема начин брзо да се пополни празнината.

„Светот никогаш не доживеал прекин во снабдувањето со енергија од ваков обем“, рече тој во интервју за францускиот весник објавено денес.

Тој додаде дека европските земји ќе бидат погодени, како и Јапонија, Австралија и други, но дека најранливи се земјите во развој, кои ќе страдаат од повисоки цени на нафтата и гасот, повисоки цени на храната и општо забрзување на инфлацијата.

Земјите-членки на ИЕА се согласија минатиот месец да ослободат дел од своите стратешки резерви. Дел од нив веќе се пуштени на пазарот и процесот е во тек, рече Бирол.

Како одговор на израелските и американските напади, Иран речиси целосно го блокираше сообраќајот во Ормутскиот теснец, низ кој минуваат околу 20 проценти од светската нафта и гас, што предизвика нагло зголемување на цените на енергијата.

Важноста на нафтата се гледа токму во структурата на производите што се произведуваат со рафинирање на барел сурова нафта: само мал дел оди во горива како што се бензин и дизел, додека значителен дел го сочинуваат гориво за авијација, течен природен гас, петрохемиски суровини и производи како што се мазива, восоци и асфалт.

Ова значи дека нафтата не е клучна само за транспортот, туку и за цела низа индустрии – од пластика и хемикалии до градежништво и логистика. Кога се случуваат прекини во снабдувањето, последиците се чувствуваат не само на бензинските пумпи, туку се прелеваат и врз цените на храната, транспортот, индустриските производи и инфраструктурата, што дополнително ја поттикнува инфлацијата и ги забавува економиите.