ЗА ГЛАСАЊЕ ВО СРБИЈА СЕ ЧЕКА И ПО 1,5 ЧАС: Големи редици пред избирачките места

Парламентарните избори во Србија започнаа утрово во 7:00 часот, а уште во првиот час од гласањето пред неколку избирачки места се создадоа долги редици од по 100 и 200 луѓе, кои дошле на гласање уште пред 7 часот, односно пред отворањето на избирачките места, а редиите само се зголемуваа. Сликите од Белград и Нови Сад укажуваат на голем интерес на јавноста за овие избори, кои се одвиваат во услови на длабоки политички поделби. Клучното прашање е: кој има поголема корист од високата излезност – власта или листата предводена од студенти?

„Гласам веќе триесет години и никогаш немам видено вакво нешто – толку многу луѓе да дојдат пред отворањето на гласачките места за да застанат во ред. Засега сè тече мирно и се надевам дека така ќе остане и во текот на остатокот од денот“, изјави жител на Нови Сад за српските медиуми.

Граѓаните на Србија денеска избираат нов состав на Народното собрание. Околу 6,45 милиони гласачи со право на глас избираат меѓу 18 изборни листи. Избирачките места ќе бидат отворени до 20:00 часот.

Иако долгите утрински редици укажуваат на зголемен интерес, сè уште нема доволно официјални податоци за да се процени вкупната излезност на гласачите.

Изборната трка главно се претвори во натпревар помеѓу владејачката Српска напредна странка – околу која е формирана листата „Обединета Србија“ – и листата „Студентите победуваат“, која произлезе од повеќемесечните протести по трагедијата во Нови Сад во која животот го загубија 16 лица.

Кому му користи високата излезност?

Како што наведува Радио Слободна Европа (РСЕ) во анализа објавена на 22 октомври, и власта и листата предводена од студенти ги повикаа граѓаните да излезат на гласање во што поголем број.

Листата предводена од студенти, конкретно, ги охрабруваше граѓаните да гласаат рано, со аргументот дека долгите редици во утринските часови можат да послужат како дополнителен мотив за неодлучните гласачи. Од друга страна, Александар Вучиќ на 19 октомври изјави дека високата излезност оди во прилог на Српската напредна странка (СНС).

„Сакам што повеќе од вас да излезете. За секој процентен поен над 63 отсто, добиваме значително поголем број луѓе кои гласаат за нас во споредба со нив“, рече Вучиќ.

Сепак, Душан Вучиќевиќ, вонреден професор на Факултетот за политички науки во Белград, смета дека оваа пресметка е математички нелогична.

Според неговата проценка, СНС првенствено се потпира на релативно стабилно јадро на гласачи; Затоа, поголема излезност би можела всушност да го намали нивниот релативен удел во вкупниот број гласови.

„Ако можат да сметаат на, на пример, 1,6 или 1,7 милиони гласачи, тогаш логично, помалата излезност повеќе им оди во прилог“, објаснува Вучичевиќ за РСЕ.

Тој смета дека поголемата излезност би била поповолна за листата „Студенти победуваат“, особено доколку граѓаните кои во минатото не гласале редовно, одлучат да излезат на гласање.

Младите би можеле да бидат одлучувачкиот фактор

Посебно внимание е насочено кон младите гласачи, кои во претходните години беа меѓу најмалку активните учесници на изборите. Според истражувањето на Кровната организација на младите на Србија (КОМС), дури 89 отсто од анкетираните млади луѓе – на возраст од 15 до 30 години – изјавиле дека имаат намера да гласаат.

Вучичевиќ очекува значително поголема излезност кај младите во споредба со претходните изборни циклуси. „Сега очекуваме масовна излезност кај младите. Промената во оваа возрасна група ќе биде главниот двигател за зголемување на излезноста“, изјави тој за РСЕ.

Колку луѓе всушност би можеле да излезат на гласање?

Еден од предизвиците при проценката на излезноста е избирачкиот список, за кој експертите предупредуваат дека не е доволно ажуриран.

Иако формално се регистрирани приближно 6,45 милиони гласачи, Вучичевиќ проценува дека само околу 5,1 милион граѓани со право на глас всушност живеат во Србија.

Следствено, официјалниот процент на излезност можеби нема целосно да ја одрази реалната мобилизација на гласачите кои живеат во земјата.

Тој проценува дека вкупниот број граѓани што денес ќе излезат на гласање би можел да достигне најмногу 4,3 милиони, што би значело официјална излезност од приближно 65 до 67 отсто.

На претходните парламентарни избори во 2023 година, излезноста изнесуваше околу 58 отсто.

Високата излезност не е гаранција за фер избори

Радио Слободна Европа исто така укажува на долгогодишните проблеми поврзани со избирачкиот список и на наводите за изборни нерегуларности. Според претходните истражувања на овој медиум, повеќе од половина милион гласачи се регистрирани на адреси на кои недостасуваат конкретни имиња на улици или куќни броеви.

Душан Вучичевиќ предупредува дека високата излезност, сама по себе, не може да ги спречи потенцијалните изборни нерегуларности. Тој смета дека надзорот врз изборниот процес – како и присуството на претставници од различните изборни листи во избирачките одбори – е од многу поголемо значење. Според претставниците на студентската листа, денешните избори ќе ги следат околу 60.000 нивни набљудувачи, како во Србија, така и во странство.

Утринските редици, оттука, го отвораат прашањето колку гласачи всушност ќе излезат на гласање во текот на денот и каков ќе биде составот на ова гласачко тело. Високата излезност сама по себе не гарантира предност за ниту една конкретна листа – она што е важно е кој ќе излезе на гласање и како ќе го даде својот глас.