Тајната на успехот на Виена: Што претставува концептот на „крофна економија“?

Заштитата на климата и квалитетот на живот на граѓаните не мора да бидат спротивставени цели. Преку концептот на „крофна економија“ (doughnut economics), Виена се стреми да го поврзе намалувањето на влијанието врз животната средина со социјалната правда, достапното домување, висококвалитетниот јавен превоз и достапните зелени површини.

Концептот на „крофна економија“ е развиен од британската економистка Кејт Реворт. Тој нуди рамка за општествен и економски развој која подразбира задоволување на основните човечки потреби, притоа почитувајќи ги еколошките граници на планетата. Покрај Виена, и Амстердам го користи овој модел за планирање на развојот.

„Сакаме да ја обликуваме Виена така што сите ќе имаат корист од град кој нуди висок квалитет на живот – со достапно домување, квалитетен јавен превоз, доволно зелени површини и сигурно снабдување со енергија и вода. Климатската политика не треба само да ги штити условите за живот, туку и да создава нови можности“, изјави Јирген Чернохорски, претставник на градската власт во Виена задолжен за климатски прашања.

Климатска политика што носи и социјални придобивки

Долгите топлотни бранови, сушите и зголемениот притисок врз водните ресурси во текот на летото 2026 година покажаа во која мера климатските промени веќе влијаат врз Виена – особено врз оние делови од населението кои се соочуваат со различни форми на социјална ранливост.

Поради ова, градот ги поврзува климатските мерки со социјалните потреби и одржливото управување со ресурсите. Минатата година, концептот на „крофна економија“ беше вклучен во стратегијата на Виена за циркуларна економија, насловена „Циркуларна Виена – заокружена приказна“, а моментално повторно се разгледува како дел од ажурирањето на Климатскиот план на Виена за периодот 2027–2031 година.

Мерките како што се подобрувањето на јавниот превоз и промовирањето на активната мобилност – вклучувајќи пешачење и возење велосипед – истовремено ги намалуваат емисиите и го подобруваат пристапот до урбаните содржини. Намалувањето на просторот наменет за автомобили создава можности за повеќе зеленило, простори за престој на отворено, како и зони за релаксација и пешачење. Ваквите промени придонесуваат за подобар квалитет на воздухот, ублажување на ефектот на „урбан топлински остров“ и зачувување на јавното здравје. Во овој процес, Виена ја интегрира својата климатска политика со јавните услуги, циркуларната економија и прилагодувањето кон климатските промени.

„За да обезбедиме одржливо снабдување со основни услуги – а со тоа и да одржиме висок квалитет на живот во Виена – на заштитата на климата, циркуларната економија и прилагодувањето кон климатските промени гледаме како на меѓусебно поврзана целина. Исто така, ги вреднуваме мерките врз основа на нивните општествени и економски придобивки“, изјави Андреас Јанусковец, директор на Одделот за клима на Виена.

Како дел од ажурирањето на Климатскиот план, анализата спроведена од здружението *Donut Wien* покажа дека стратешките цели и структурата на Климатскиот план на Виена добро се усогласуваат со оваа рамка за одржлив развој. Следствено, Виена го поврзува концептот на „крофна економија“ (doughnut economics) со конкретни мерки од климатската политика, вклучувајќи ги во планот за периодот 2027–2031 година.