„Испарување на водата како во Африка“: Хидрогеолог за причините за нискиот водостој на Дунав

Нивото на водата на Дунав е значително пониско од нивото на водата во Сава и другите реки во Србија, како и во подземните извори, поради неповолните климатски услови во централна, северна и делумно јужна Европа, каде што оваа година имало недоволно врнежи од дожд и снег, а покрај тоа, има невообичаено ниска влажност на воздухот и големо испарување, како во сушните региони на Блискиот Исток и Африка, изјави денес хидрогеологот Зоран Стевановиќ.

Тој за Бета изјави дека не дава проценки за нивото на водата во реките, што е одговорност на хидролозите, но дека ја следи состојбата и влијанието врз подземните извори на вода.

„Во горниот слив на Дунав во Германија, Словачка и Австрија, оваа година имаше високи температури, малку врнежи и недоволно снег, чие топење би го одржало нивото на водата на Дунав и нејзините притоки. Нивото на водата на Сава и подземните води не е толку лошо, иако ситуацијата не е поволна, како што е секое лето, но воопшто не е алармантно за повеќето извори од кои Србија се снабдува со вода за пиење“, рече Стевановиќ.

Тој додаде дека климата во областите Босна и Херцеговина, Хрватска и Словенија, низ кои тече Сава пред да влезе во Србија, била далеку поповолна со повеќе врнежи, што го покажуваат и приносите во земјоделството и овоштарството, како и нормалните нивоа на водата на реката.

Тој истакна дека во последните денови температурата на воздухот била многу висока, а релативната влажност многу ниска, само околу 30 проценти во поголемиот дел од денот, што е многу невообичаено и е на ниво на влажност на воздухот во сушните региони (суви области каде што количината на врнежи е помала од испарувањето) на Блискиот Исток и Северна Африка.

Тој изјави дека не видел толку ниска влажност во статистичките анализи. Во областа на Белград, според него, ниската влажност на воздухот е особено изразена во вечерните часови и изнесува само околу 30 проценти.

„Ова придонесува за високо испарување, па сега загубата на вода од големите површински водотеци, а уште повеќе од акумулациите, е речиси десет милиметри на 24 часа. Ова е еквивалентно на загубата на вода преку испарување од околу 600 литри во секунда од просечните акумулации во Србија, средни како што се Ќелија кај Крушевац, Сјеничко на Увац и Завојско Езеро на Височица, кои имаат површина од околу пет квадратни километри. А во поголемите, испаруваат над 1.000 литри во секунда“, рече Стевановиќ.

Тој нагласи дека загубата на вода во некои акумулации во моментов е поголема од приливот на вода.

Според него, испарувањето во подземните извори не е на тоа ниво, бидејќи нема директен контакт со воздухот.

„Оваа година, не е проблем како во 2024 и 2025 година, кога состојбата со нивото на водата во изворите и подземните води, од кои се снабдуваат околу 60-70 проценти од населението во Србија, беше понеповолна“, рече Стевановиќ.

Тој додаде дека, од големото испарување и проблемите со водните патишта и недоволната вода за ладење на електраните со површински води, најголемиот проблем со снабдувањето со вода од подземните извори се загубите во системите за водоснабдување поради недоволно одржување.

Стевановиќ рече дека Србија е на средината на листата во однос на водните ресурси и таканаречениот „воден стрес“, на 90-то место од 170 земји во светот.

„Србија не е ниту богата ниту сиромашна во однос на водниот потенцијал, како подземен, така и транзитен. Можеме да кажеме дека сме сиромашни само за да ги зачуваме и рационално трошиме водните ресурси, бидејќи нема многу што се појавуваат на нашата територија, освен Велика Морава и нејзиниот слив“, рече Стевановиќ.

Тој додаде дека 91 процент од површинските водни ресурси претставуваат транзитни води што влегуваат во Србија, но тоа не го ограничува правото на нивно користење според одредени прописи.

„Србија е една од земјите што можеби најмногу го крши меѓународното право при користењето на транзитните води, бидејќи не преработува отпадни води и е најголем загадувач на Дунав по целиот воден пат“, рече Стевановиќ.

Тој истакна дека подземните води во Панонскиот басен се исто така во голема мера прекугранични „бидејќи Унгарија, Романија, Хрватска и Словенија се исто така „закачени“ на истите овие ресурси и дека ова е прашање на правото на користење на меѓународните водни ресурси“.

Стевановиќ рече дека одговорноста на поединците во потрошувачката на вода е иста како и одговорноста на државата, која ги повикува граѓаните да ја штедат, а не инвестирала во формирање нови подземни извори на вода за пиење веќе 15-20 години.

„Третманот на подземните води е многу поевтин бидејќи е подобро заштитен од загадување и влијанието на сончевата светлина, што го фаворизира растот на алгите во водните акумулации, поради што технологијата за обработка е поскапа“, рече Стевановиќ.

Каде што има подземни води, тие треба да се користат првенствено, рече тој. Според него, Србија користела 90 проценти од својата вода за пиење од подземје пред 40-50 години, но го намалила ова на 65-70 проценти, со изградба на големи акумулации што експертите ги сметале за подобро решение од подземните води.

„Тие градеа акумулации дури и таму каде што воопшто немаше потреба да се градат, кога станува збор за вода за пиење. Тие се потребни за енергија, наводнување и спречување на поплави. А најдобриот „чувар“ на водните ресурси и фактор во спречувањето на несаканите ситуации на кои сега сме сведоци би бил подземјето, во кое би се пумпала вишок вода за време на влажната сезона“, рече Стевановиќ.