Го загуби синот во Газа, а сега сака да го собори Нетанјаху: Кој е Гади Ајзенкот, најголемото изненадување на израелските избори?

Поранешниот началник на израелскиот Генералштаб, Гади Ајзенкот, се појави како главен политички ривал на премиерот Бенјамин Нетанјаху пред парламентарните избори на 27 октомври. Иако влезе во политиката пред само четири години, анкетите покажуваат дека тој би можел да ја загрози долгогодишната доминација на човекот кој владее со Израел во поголемиот дел од последните три децении, пренесува Би-Би-Си (BBC).

Ајзенкот (66), поранешен началник на Генералштабот на израелската војска, стана неочекуван фаворит меѓу гласачите кои сакаат промена на власта, но не бараат радикален пресврт во безбедносната политика на земјата.

Неговиот политички подем дополнително се забрза поради една лична трагедија. Во декември 2023 година, неговиот најмлад син, Гал, загина за време на израелска воена операција во Појасот Газа, а во истата војна тој загуби и двајца внуци.

Ајзенкот подоцна призна дека сè уште нема пронајдено сила да ги отвори кутиите во кои се наоѓаат личните предмети на неговиот син.

„Ќе направам сè што е во моја моќ за да бидам достоен за тешката цена што ја плати Гал“, изјави тој за „Тајмс оф Израел“ на почетокот на октомври.

Од Воениот кабинет до главен противник на Нетанјаху

Ајзенкот официјално влезе во политиката во 2022 година како член на партијата „Национално единство“. По нападот на Хамас на 7 октомври 2023 година, тој се приклучи на воениот кабинет на Нетанјаху, но го напушти во јуни 2024 година, обвинувајќи го премиерот дека не направил доволно за да обезбеди ослободување на израелските заложници.

Минатата година ја основаше центристичката партија „Јашар“, со што започна директна политичка борба против Нетанјаху.

Поранешниот генерал смета дека актуелната влада мора да сноси одговорност за безбедносните пропусти што го овозможија нападот на Хамас – напад во кој загинаа околу 1.200 луѓе, а 251 беа земени како заложници. Едно од неговите клучни предизборни ветувања е иницирање државна истрага за настаните од 7 октомври.

„Овие избори се избор помеѓу отчетност и избегнување одговорност“, изјави Ајзенкот.

Нетанјаху ги отфрла овие обвинувања, тврдејќи дека додека Ајзенкот бил член на воениот кабинет, тој поддржувал мерки што би му овозможиле на Хамас да ја задржи контролата врз Газа.

Сепак, Ајзенкот не се залага за политика на помирување кон Палестинците. Тој вети дека, доколку дојде на власт, ќе стави крај на владеењето на Хамас во рок од 18 месеци. Понатаму, тој не изразил поддршка за создавање независна палестинска држава, иако се спротивставува на одредени планови за проширување на израелските населби на окупираниот Западен Брег. Неговата политичка платформа, исто така, повикува на укинување на ослободувањата од задолжителна воена служба за ултраортодоксните Евреи, како и на воведување некаков вид национална или граѓанска служба за сите граѓани.

Зошто токму тој би можел да го победи Нетанјаху?

За разлика од многу израелски политичари, Ајзенкот потекнува од скромно семејство на марокански Евреи. Роден е во Тиберијада, израснал во Еилат, а воената кариера ја започнал на 18-годишна возраст.

Во текот на четири децении, тој напредувал до позицијата началник на Генералштабот – улога што ја извршувал од 2015 до 2019 година.

Неговото потекло би можело да се покаже како значајна предност во натпреварот против Нетанјаху, чија партија Ликуд традиционално ужива силна поддршка меѓу Евреите со корени од Северна Африка и Блискиот Исток.

Според Би-Би-Си, некои гласачи од овие заедници веќе го нарекуваат Ајзенкот со мароканско-арапскиот израз „дијалина“ (dialina), што значи „еден од нас“.

Сепак, патот до премиерската функција нема да биде едноставен. Израелскиот парламент брои 120 пратеници, а за формирање влада е потребна поддршка од најмалку 61. Анкетите не покажуваат дека партијата на Ајзенкот ќе обезбеди мнозинство самостојно, што значи дека преговорите за идна коалиција ќе имаат одлучувачка улога. Токму во таквите преговори Нетанјаху покажа исклучителна политичка вештина во текот на изминатите децении.

Сепак, експертите предупредуваат дека евентуалната победа на Ајзенкот не мора нужно да донесе суштинска промена во израелската политика кон Палестинците.

Според професорот Јоси Мекелберг од лондонскиот институт „Чатам хаус“, заминувањето на Нетанјаху од власт би можело да ја подобри меѓународната позиција на Израел, но тоа само по себе не гарантира поинаков пристап кон Газа и Западниот Брег.

Така, пред изборите, Ајзенкот се наметна како симбол на можна промена на власта – иако не нужно и промена во безбедносната политика на Израел.