Светот се соочува со сè посериозни проблеми во однос на снабдувањето со енергенси. Залихите на дизел на одредени пазари се паднати на најниското сезонско ниво во последните 35 години, додека Европа влегува во зимската сезона со капацитети за складирање природен гас на најниско ниво од 2013 година.
Иако постојат проекции за можен вишок на пазарот на сурова нафта, тоа не гарантира соодветно снабдување со готови горива, ниту пак значи дека сметките за енергија за домаќинствата и бизнисите ќе бидат пониски во наредните месеци.
Нарушувањата во снабдувањето – поврзани со конфликтот на Блискиот Исток и проблемите што влијаат на поморскиот сообраќај низ Ормускиот теснец – особено влијаеја на пазарите за дизел и течен природен гас (LNG).
Султан Ал Џабер, извршен директор на ADNOC, предупреди дека глобалните залихи на нафта се намалиле за речиси една милијарда барели од почетокот на конфликтот кон крајот на февруари.
Еден од најзначајните предизвици е намалената достапност на дизел – гориво од кое зависат патниот транспорт, земјоделството и голем дел од индустрискиот сектор. Според достапните податоци, трошоците за транспорт и логистика се зголемиле од приближно 5% на речиси 30% од цената по барел – што претставува шесткратно зголемување.
Европа спаѓа меѓу најранливите пазари, бидејќи за значителен дел од своите потреби за дизел се потпира на увоз. Залихите во клучниот трговски и складишен центар Амстердам–Ротердам–Антверпен се веќе под петгодишниот просек.
Кон крајот на октомври, Европската комисија предупреди дека залихите на дизел и гориво за авиони се ограничени, иако во тој момент немало физички недостиг на пазарот во Европската Унија. Тоа значи дека гориво сè уште има, но пристапот до овие залихи станува сè потежок, додека трошоците за набавка и транспорт се зголемени.
Покрај дизелот, сè поголема загриженост предизвикува и снабдувањето со природен гас. Според извештајот на Меѓународната агенција за енергетика (IEA) од 3 ноември, капацитетите за складирање гас во Европската Унија влегуваат во зимата со најниско ниво на залихи за овој период од годината, сметано од 2013 година.
Откако на крајот од претходната грејна сезона беа пополнети само 28 отсто, до 21 октомври тие достигнаа 75 отсто од капацитетот. Иако тоа претставува значително зголемување, нивото на залихите останува под нормалата за овој период.
Најзначајните пореметувања се поврзани со ситуацијата на Блискиот Исток. Поради проблеми со пловидбата во Ормускиот теснец, испораките на течен природен гас (LNG) од Катар и Обединетите Арапски Емирати, во периодот од март до октомври, биле за повеќе од 60 милијарди кубни метри помали отколку во истиот период претходната година. Меѓународната агенција за енергетика (IEA) проценува дека глобалната понуда на течен природен гас (LNG) оваа година ќе биде за три отсто помала – што претставува недостиг од речиси 20 милијарди кубни метри.
Европа надомести дел од недостигот преку увоз од Северна Америка и Африка; сепак, тоа ја зголеми нејзината зависност од глобалниот пазар и ја засили конкуренцијата со азиските купувачи.
Дополнителен предизвик претставува планираниот прекин на увозот на руски течен природен гас (LNG) во Европската унија, кој треба да стапи на сила на почетокот на 2027 година.
Како резултат на тоа, Брисел ќе мора да обезбеди нови добавувачи и дополнителни количини од други извори – и тоа во време кога глобалниот пазар е веќе оптоварен со пореметувања.
Проценките на Меѓународната агенција за енергетика (IEA) ја истакнуваат чувствителноста на ситуацијата. Доколку зимата биде постудена од просекот, а проблемите поврзани со испораките преку Ормускиот теснец продолжат, нивоата во европските складишта би можеле да паднат под 10 отсто од капацитетот до крајот на март 2027 година.
Таквото сценарио дополнително би го зголемило притисокот врз цените и би наметнало потреба од итна набавка на гас.
Цените на дизелот во Европа надминуваат два евра за литар
Податоците за малопродажните цени покажуваат колку е сериозен моменталниот притисок поврзан со енергетиката. Во голем дел од Европа, цената на дизелот надмина два евра за литар, при што просечната цена во Европската унија е зголемена за 39,1 отсто во текот на изминатата година.
Во 17 од 27-те земји-членки на ЕУ, цената надминува два евра. Најскап е во Данска, каде што чини 2,53 евра за литар, а најевтин е на Малта, со цена од 1,21 евро за литар. Во Македонија цената е 1,61 евро. Иако домашните добавувачи засега не предупредуваат на недостиг, глобалните пореметувања покажуваат колку пазарот на горива е чувствителен на меѓународни конфликти, проблеми во транспортот и намалено производство во рафинериите.
Доколку ситуацијата на Блискиот Исток дополнително се влоши, последиците би можеле да се почувствуваат не само преку повисоки цени на горивата, туку и преку зголемени трошоци за транспорт, производство и греење.
