Трамп сака да ги повлече САД од НАТО, но за тоа ќе мора некако да ги заобиколи Сенатот и Конгресот

Американскиот претседател, Доналд Трамп, повторно го отвора прашањето за излегување на САД од НАТО, откако Алијансата не му се придружи во војната против Иран. Во интервју за британскиот „Телеграф“, тој кажа дека повлекувањето на САД од одбранбениот сојуз, кој го нарече „тигар од хартија“, сега е повеќе од само размислување.

Оваа изјава доаѓа во време кога САД се обидуваат да најдат излез од војната со Иран, додека во исто време расте притисокот врз сојузниците за нивната улога во безбедноста на клучните поморски патишта, особено на Хормутскиот Проток. Трамп и претходно се закани дека ќе го напушти НАТО, но тогаш во различен контекст. На почетокот на годината, не ја исклучи таа можност за време на спорот околу Гренланд, кој отвори длабоки поделби меѓу САД и нивните европски сојузници. Но, сегашната ситуација дополнително ги зголемува влоговите. Војната со Иран, нарушувањата на пазарот на нафта и неизвесноста во глобалната трговија, го ставаат НАТО под најголем притисок во последните неколку децении.

НАТО е основано во 1949 година како колективен одбранбен сојуз на западните земји, а денес има 32 членки. Неговиот фундаментален принцип е содржан во Член 5, во кој се наведува дека нападот врз една членка се смета за напад врз сите. САД беа клучна сила во рамките на Алијансата уште од самиот почеток, и воено и политички. Без нив, НАТО би изгубил голем дел од својата моќ и кредибилитет. Затоа, експертите предупредуваат дека дури и доведувањето во прашање на посветеноста на Америка кон Алијансата има сериозни последици.

– Самата идеја за повлекување на САД ги еродира довербата, кохезијата и кредибилитетот на колективната одбрана, изјави неодамна Иларија ди Џоја, професорка по американско право на Универзитетот „Бирмингем сити“.

Иако Трамп зборува за евентуално излегување, таков потег не е едноставен. Законот за национална одбрана од 2024 година постави ограничувања дека претседателот не може еднострано да ги повлече САД од НАТО без двотретинско мнозинство во Сенатот или одобрение од Конгресот, пишува „Индекс“. Правните експерти истакнуваат дека Трамп би можел да се обиде да ги заобиколи тие ограничувања со повикување на своите овластувања за надворешна политика, но тоа речиси сигурно би довело до институционален конфликт меѓу Белата куќа и Конгресот. Во такво сценарио, судовите веројатно би го имале последниот збор.

Некои аналитичари веруваат дека Трамп ја користи заканата за повлекување како алатка за преговори, особено во контекст на долгогодишните поплаки дека европските земји не трошат доволно за одбрана. Но, други предупредуваат дека ситуацијата сега е поинаква. За разлика од претходните спорови, сегашниот контекст вклучува војна со Иран, дестабилизација на клучните енергетски патишта и отворени несогласувања во рамките на западната алијанса. Во такви околности, изјавите на Трамп веќе не се перципираат како политички притисок, туку како реална можност што би можела да ја промени глобалната безбедносна архитектура. Затоа, прашањето веќе не е само дали Трамп би можел да го стори тоа, туку што би значело таков потег за Европа, НАТО и за целиот меѓународен поредок.

Трамп, во вторникот, исто така изјави дека САД би можеле да ја завршат својата воена операција против Иран во рок од две до три недели и дека Хормутскиот Проток веќе не е негов проблем. Тој додаде дека Техеран не мора да склучи договор со Вашингтон за да го заврши конфликтот, а услов за суспендирање на операцијата е „Иран да се сведе во камена доба“, без можност наскоро да се стекне со нуклеарно оружје.