Светот го чека нов шок: Нафтата на највисоко ниво, а храната може дополнително да поскапи

Цените на енергентите на светските пазари годинава би можеле да пораснат за дури 32 отсто, значително повеќе од априлската прогноза од 24 проценти, предупредува Светската банка во најновиот извештај. Како главни причини за поскапувањето се наведуваат ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток и нарушувањата во синџирите на снабдување.

Според новите процени, во 2027 година енергентите би требало да поевтинат за 11,5 отсто, а сличен пад се очекува и во 2028 година. Сепак, предвиденото намалување на цените во наредните години доаѓа по период на силни поскапувања и значителни нарушувања на глобалните пазари.

Понудата на нафта на најниско ниво во последните четири децении

Светската банка очекува глобалната понуда на нафта годинава да се намали за 5,2 отсто, што би бил најголемиот пад во последните 40 години, ако се исклучи рецесијата во 2020 година.

Поради намаленото производство, цената на суровата нафта „Брент“ краткорочно би требало да остане висока, со просек од 92 долари за барел во текот на годината.

Поскапувањето би било уште поизразено доколку не се очекуваше и пад на побарувачката за нафта од 2,5 отсто. Според Светската банка, поголем пад на побарувачката бил забележан само во 2020 година, за време на пандемијата, и во 1980 година, во периодот на нафтената криза.

Нарушувањата во испораките на течен природен гас (ЛНГ), пак, би можеле да предизвикаат раст на цените на гасот во Европа за речиси 60 отсто годинава.

Во 2027 година се очекува намалување на европските цени на гасот за осум проценти, но снабдувањето и натаму би можело да биде ограничено. Нормализирањето на пазарот во 2028 година би требало да доведе до пад на цените за речиси 30 отсто.

Ѓубривата и храната остануваат под притисок

Според прогнозите на Светската банка, цените на ѓубривата годинава ќе пораснат за 14 отсто, што е половина од растот предвиден во априлскиот извештај.

Во 2027 година се очекува нивно поевтинување за 12,4 проценти, со што цените би се вратиле на нивото од 2025 година. Трендот на намалување би продолжил и во 2028 година, кога се предвидува пад од 8,2 отсто.

Кај прехранбените суровини се очекува раст на цените од нешто повеќе од 10 проценти годинава, а во 2027 година дополнително поскапување од нешто повеќе од седум отсто.

Сепак, во понеповолно сценарио, цените на храната би можеле да бидат за 12 проценти повисоки од очекуваните. Таквиот развој би можел да биде предизвикан од исклучително силен феномен Ел Нињо, нови нарушувања на испораките на жито преку Црното Море, ескалација на конфликтот на Блискиот Исток и дополнителни оштетувања на руската нафтена инфраструктура.

Светската банка предупредува дека комбинацијата од овие фактори би можела да предизвика прехранбена криза слична на онаа од почетокот на 2010-тите, кога уште околу 40 милиони луѓе западнале во екстремна сиромаштија.

Олеснување се очекува во 2028 година, кога цените на храната би можеле да се намалат за 5,2 отсто.

Металите би можеле да достигнат рекордни цени

Дополнителен притисок врз светските пазари се очекува и кај металите. Според прогнозите, нивните цени годинава би можеле да пораснат за 25 отсто и да достигнат рекордни нивоа.

Алуминиумот, бакарот и калајот би можеле да поскапат поради ограничената понуда и зголемената побарувачка. На неа влијаат инвестициите во обновливи извори на енергија, електрични возила и центри за обработка на податоци.

Цените на благородните метали, пак, се очекува да пораснат за 40 отсто годинава, поттикнати од зголемената побарувачка за сигурни инвестиции во услови на геополитичка неизвесност. За следната година се предвидува нивно стабилизирање.

„Растот на цените на енергијата и нарушувањата во трговијата ја поттикнуваат инфлацијата, ја загрозуваат безбедноста на снабдувањето со храна и го забавуваат економскиот раст“, изјави заменик-главниот економист на Светската банка, Ајхан Косе.

Од банката предупредуваат дека евентуалното засилување на конфликтот на Блискиот Исток и дополнителните оштетувања на руската нафтена инфраструктура би можеле дополнително да ја влошат ситуацијата.

Тоа значи дека, и покрај очекувањата за поевтинување на дел од суровините во наредните години, светската економија останува изложена на ризици што можат да предизвикаат нов бран инфлација и да го зголемат притисокот врз домаќинствата.