Социјалниот „џет-лег“ го нарушува биолошкиот часовник: „Ноќните птици“ се поподложни на депресија и анксиозност, научниците објаснуваат зошто

Додека некои луѓе се најактивни веднаш по будењето, други најдобро функционираат во вечерните часови. Оваа разлика, позната како хронотип, може да влијае на здравјето; истражувањата покажуваат дека „ноќните птици“ се поподложни на анксиозност и депресија.

Нова студија објавена во списанието *Sleep Health* подетално ја истражува оваа поврзаност и заклучува дека работниот распоред игра клучна улога, бидејќи поединците со вечерен хронотип почесто се соочуваат со тешкотии при усогласувањето на работните и личните обврски, пренесува *Prevention*.

„Нашите резултати покажуваат дека, без оглед на животните навики, луѓето со вечерен хронотип покажуваат повеќе симптоми на проблеми со менталното здравје и дијагностицирани нарушувања кои бараат третман. Тие исто така потешко закрепнуваат од работата и почесто чувствуваат дека работата негативно влијае на нивното слободно време“, вели д-р Илона Мериканто, водечки истражувач на студијата и научник на Катедрата за јавно здравје при Универзитетот во Хелсинки, како што пренесува *Index.hr*.

Детали за студијата

Користејќи податоци од студијата „Здрава Финска“ (Healthy Finland), истражувачите ги анализираа одговорите на 2.266 вработени возрасни лица на возраст од 20 до 65 години. Учесниците беа поделени во четири групи врз основа на хронотипот: изразен утрински тип, умерен утрински тип, умерен вечерен тип и изразен вечерен тип.

Анализата покажа дека поединците со изразен вечерен хронотип значително почесто пријавувале проблеми со менталното здравје и тешкотии во усогласувањето на работата и приватниот живот. Покрај тоа, овие тешкотии во усогласувањето на обврските придонеле за појава на симптоми на проблеми со менталното здравје. На пример, отежнатото закрепнување од работата учествувало со 12,7% во поврзаноста помеѓу хронотипот и потребата за третман на анксиозност.

Дополнително, кај поединците со изразен „вечерен тип“ на хронотип постоела 19,6% поголема веројатност да пријават дека ретко или никогаш не спијат доволно, а 5% почесто практикувале ризично консумирање алкохол. Интересно е тоа што оваа поврзаност опстојува дури и кога се земаат предвид фактори како што се полот, возраста, недостатокот на сон и физичката активност, што сугерира дека самиот хронотип може да има директно влијание.

Мериканто ја нагласува важноста од разбирање на улогата на закрепнувањето од работата, наместо припишување на полошите исходи исклучиво на личните навики.

Зошто „вечерните типови“ се соочуваат со повеќе проблеми?

Според д-р Џејми М. Зајцер од Универзитетот Стенфорд, за ова веројатно придонесуваат неколку фактори. „Многумина од вечерните типови не спијат доволно бидејќи мораат да станат рано поради работа или семејни обврски, а сепак остануваат будни до доцна. Таквиот недостаток на сон може негативно да влијае на менталното здравје“, објаснува Зајцер.

„Вечерните типови исто така почесто посветуваат време на семејството веднаш по враќањето дома, а потоа продолжуваат да работат од дома подоцна во вечерните часови, што ја нарушува рамнотежата меѓу работата и приватниот живот. Утринските типови го прават тоа поретко бидејќи не се толку продуктивни навечер и претпочитаат да почнат со работа порано наутро.“

Што е „социјален џет-лег“?

Истражувањето исто така покажа дека вечерните типови се значително поподложни на „социјален џет-лег“ – состојба што носи низа сопствени проблеми. „Социјалниот џет-лег се однесува на склоноста да се помести распоредот на спиење за неколку часа за време на викендите или слободните денови. На пример, некој може да спие од полноќ до 6 часот наутро во работните денови, но од 3 часот наутро до 11 часот претпладне за време на викендите. Тоа е како да летате од Њујорк до Калифорнија секој петок и да се враќате во недела“, објаснува Зајцер. „Ова создава неусогласеност меѓу вашиот биолошки часовник – кој диктира што треба да правите – и вашето реално однесување. Таквата неусогласеност може да има долгорочни негативни последици по здравјето. ’Вечерните типови‘ почесто мораат да го скратат посакуваниот распоред на спиење во текот на работната недела, додека распоредот на ’утринските типови‘ подобро се совпаѓа со стандардното работно време или училишните обврски.“

Заштитете го сонот

Зајцер има две препораки за „ноќните птици“ кои се загрижени за можните проблеми. „Прво, направете го сонот приоритет. Ако не спиете доволно, изложени сте на поголем ризик од ментални, но и од разни физички нарушувања“, вели тој.

„Второ, внимавајте на одлуките што ги носите доцна навечер. Не само што тогаш се намалени социјалните инхибиции, туку сте и на крајот од долг, стресен ден и веројатно сте ненаспани. Тоа е комбинација што води кон лоши одлуки и влошување на вашата ментална состојба.“