Што содржи договорот кој би можел да му стави крај на конфликтот помеѓу САД и Иран?

Иран и Соединетите Американски Држави (САД) навестија дека се приближуваат кон договор што би го претворил сегашниот прекин на огнот, со кој се стави крај на конфликтот што траеше неколку недели, во потрајно решение, објави денес американскиот медиум CNN (CNN).

Двете страни разговараат за „меморандум за разбирање“ што би поставил план за решавање на сите преостанати прашања, иако не се очекува денес да се постигне договор. Сепак, останува нејасно што содржи меморандумот, објави CNN во статија на својата веб-страница.

Централната претпоставка на овој пристап е дека меморандумот, откако ќе биде потпишан, би ги запрел борбите, што би била добредојдена вест за двете страни, бидејќи американскиот претседател Доналд Трамп се соочува со избори за Конгресот подоцна оваа година, додека економијата на Иран е во криза.

Поновите верзии на меморандумот за разбирање, кој Трамп се чини дека е близу до финализирање, би предвидувале и постепено повторно отворање на Ормутскиот теснец и крај на блокадата на САД врз иранските пристаништа, според лице запознаено со ова прашање. Потоа би започнал рок за решавање на други точки на спор, како што е нуклеарната програма на Иран.

Сепак, иранските државни медиуми се прашуваат дали меморандумот воопшто ќе биде договорен.

Разлики „околу една или две клаузули од евентуален меморандум за разбирање сè уште постојат“, објави денес полуофицијалната иранска новинска агенција Тасним, според Си-Ен-Ен.

И откако рече дека договорот е „во голема мера договорен“, Трамп рече дека САД нема да брзаат да постигнат договор.

Си-Ен-Ен пишува за „она што го знаеме за некои од клучните прашања за кои се одлучува“.

Ормутски теснец
Трамп напиша во објава на социјалните мрежи доцна во саботата дека меморандумот ќе го отвори повторно критичниот воден пат, Ормутскиот теснец. Сепак, неколку ирански медиуми, од кои некои се блиски до тврдокорната Исламска револуционерна гарда (ИРГЦ), денес објавија дека теснецот ќе остане под иранска контрола. Во период од 30 дена, Иран ќе дозволи бродарството да се врати на нивоата пред војната.

Иран побара истовремено да се укине блокадата на неговите пристаништа од страна на САД, но Трамп денес во објава на социјалните мрежи рече: „Блокадата ќе остане во полна сила и ефект сè додека не се постигне договор, не се ратификува и потпише“, очигледно мислејќи на конечен договор, а не на меморандумот, според Си-Ен-Ен.

Иранските медиуми нагласија дека повторното отворање на водениот пат за бродарство не значи дека Техеран се откажува од своите воени претензии за стратешкиот премин. Во суштина, Иран се чини дека сигнализира дека иако може да дозволи комерцијалниот сообраќај да се врати на нивоата пред војната, сепак има намера да одржи поголем степен на контрола врз преминот низ теснецот отколку што постоел пред конфликтот.

„Теснецот е веќе отворен, но мора да има координација со надлежните ирански власти за да се обезбеди безбеден транзит“, изјави денес ирански извор за CNN.

„Ормутскиот теснец нема никаква врска со Америка. Тоа е прашање меѓу нас и крајбрежните земји“, особено Оман, изјави портпаролот на иранското Министерство за надворешни работи, Есмаил Багаеи, во саботата.

За време на конфликтот, Иран тврдеше дека има право да наметнува такси за комерцијалните бродови што минуваат низ теснецот.

Резервите на ураниум на Иран и збогатувањето
Потенцијалниот договор меѓу САД и Иран вклучува обврска од страна на Иран да не се стреми кон нуклеарно оружје, објави CNN денес. Иран, исто така, би се обврзал да влезе во преговори за да се откаже од своите резерви на високо збогатен ураниум и да го паузира секое ново збогатување, според лице запознаено со ова прашање.

Иранските претставници инсистираа дека разговорите за ураниум можат да започнат само откако ќе се договори меморандум за завршување на војната. Ураниумот е клучно нуклеарно гориво кое, доколку се збогати на високо ниво, може да се користи за производство на нуклеарна бомба.

„Во оваа фаза не се дискутираат нуклеарни прашања“, рече Багаеи во саботата.

Полуофицијалната иранска новинска агенција Фарс денес објави дека „Иран не презел никакви обврски во овој договор во врска со предавањето на нуклеарните залихи, отстранувањето на опремата, затворањето на објектите, па дури ни ветувањето дека нема да гради нуклеарна бомба“.

Трамп постојано инсистираше дека Иран, на еден или друг начин, ќе мора да се откаже од повеќе од 400 килограми високо збогатен ураниум што го поседува. Се верува дека голем дел од него е закопан по американските напади минатата година.

Не се очекува почетниот меморандум детално да го опфати прашањето за збогатување, а наоѓањето начин за премостување на разликите меѓу двете страни ќе биде еден од главните предизвици на сеопфатниот договор. Трамп ја наведе нуклеарната програма на Иран како клучна причина за нападот и претходно изјави дека 20-годишната суспензија на збогатувањето на ураниум би била прифатлива.

Замрзнатите средства на Иран
Со оглед на тоа што економијата е во големи проблеми, Иран бара итно одмрзнување на милијарди долари средства што се чуваат во странски банки.

„Статусот на ослободувањето на замрзнатите средства мора да се разјасни на самиот почеток на овој процес“, рече Багаеи.

Повикувајќи се на „информиран извор“, Тасним денес објави дека „без ослободување на одреден дел од замрзнатите средства на Иран како прв чекор – заедно со јасен механизам за гарантирано, континуирано ослободување на сите замрзнати средства – нема да има договор“.

Сепак, висок функционер на американската администрација денес за CNN изјави дека одмрзнувањето на иранските средства ќе се случи само откако ќе се отвори Ормутскиот теснец.

САД не дадоа никакви ветувања за тоа како средствата, што се чуваат во неколку странски банки, ќе бидат вратени во Иран.

Санкции
Иранската економија, исто така, страда од широк спектар на меѓународни санкции, од кои повеќето беа воведени од САД и Европа.

„Укинувањето на санкциите нема да се дискутира во толку краток временски период“, рече Багаеи во саботата, иако „барањето на Иран за укинување на сите санкции е експлицитно наведено во текстот“.

„Деталите мора да се договорат откако ќе се финализира меморандумот“, додаде тој, сугерирајќи дека суспензијата на санкциите би била поврзана со нуклеарното прашање.

Иран проценува дека укинувањето на санкциите само врз продажбата на нафта би можело да ѝ донесе на владата речиси 10 милијарди долари приходи во период од 60 дена, објави новинската агенција Фарс.

Како и со замрзнатите средства на Иран, санкциите врз Иран ќе бидат укинати само откако Ормутскиот теснец ќе биде повторно отворен и целосно функционален, изјави американски функционер за Си-Ен-Ен.

Балистички ракети
За време на конфликтот, американските функционери изјавија дека балистичките ракети со поголем дострел на Иран мора да бидат уништени. Трамп рече дека неговата „конвенционална програма за балистички ракети брзо и драматично порасна“. Но, во последно време се помалку се зборува за тоа дека ракетниот арсенал е дел од пошироките преговори, иако Израел и арапските земји од Заливот го гледаат тоа како итен ризик.

Либан
Исто така, не е јасно како и дали ќе се реши конфликтот меѓу Израел и движењето Хезболах во Либан, поддржано од Иран. Тасним денес објави дека формулацијата на меморандумот се однесува на „прогласување крај на војната на сите фронтови, вклучително и Либан“.

Сепак, израелски функционер изјави за Си-Ен-Ен дека Трамп му рекол на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху дека ја поддржува желбата на земјата да „задржи слобода на дејствување против заканите на сите фронтови, вклучително и Либан“.

Во телефонскиот разговор со Трамп во саботата навечер, Нетанјаху „нагласи дека Израел ќе ја задржи слободата на дејствување против заканите на сите фронтови, вклучително и Либан, а претседателот Трамп ја повтори својата поддршка за тој принцип“, изјави денес функционерот.

На крајот на краиштата, Иран инсистира дека е подготвен за „фер и избалансиран договор“, изјави денес ирански извор за Си-Ен-Ен.

„Најважно за нас е засекогаш да ја завршиме војната на целиот Блиски Исток“, рече изворот.