Белорускиот претседател Александар Лукашенко во вторникот доби ветување од Соединетите Држави дека тие ќе побараат од американските банки да ги вратат десетиците милиони долари од замрзнатите белоруски средства, додека Вашингтон се обидува да изврши нов притисок врз него за ослободување на стотици затвореници.
Американскиот претседателски пратеник Џон Коул го даде ова ветување за време на разговорите со Лукашенко во Минск. Не беше веднаш јасно дали долгогодишниот лидер – близок сојузник на рускиот претседател Владимир Путин – се согласил за возврат да ослободи повеќе затвореници.
Групата за човекови права „Вјасна“, која е забранета во Белорусија, наведува дека во поранешната советска република сè уште има повеќе од 900 политички затвореници, иако Коул преговарал за ослободување на стотици од нив уште од средината на минатата година.
Меѓу најчестите обвиненија против нив се „екстремистички“ активности, заговор за преземање на власта, поттикнување омраза или навреда на претседателот.
Лукашенко: Целосно е невистинито дека апсам нови луѓе за да ги заменат оние што ги ослободувам
Во остро телевизиско обраќање, Лукашенко изјави дека Белорусија ќе го гони секој што го прекршува законот и го негираше постоењето на политички затвореници. Тој ги отфрли тврдењата на групите за човекови права и на опозицијата во егзил дека постојано апси нови луѓе за да ги заменат оние што ги ослободува.
„Сакам јавно да изјавам дека ова е целосно невистинито. Немаме цел да испраќаме нови луѓе во казнени колонии за да ги заменат оние што се ослободени“, рече тој.
Разговорите се одржаа по шестмесечен прекин. Досегашните напори на Коул доведоа до ослободување на добитникот на Нобеловата награда за мир, Алес Бјаљацки, и на водечки опозициски фигури, меѓу многу други.
„Мораме да ја искористиме секоја можност за да спасиме животи. Но, не смееме да ги поистоветуваме ослободувањата со политички промени. Репресијата продолжува, а Лукашенко сè уште ја поддржува војната на Русија“, изјави за Ројтерс опозициската лидерка во егзил, Свјатлана Циханоускаја.
„Целта треба да биде празнење на затворите, а не рехабилитација на диктатурата.“
Враќање на средствата
Во нови видеоснимки од состанокот одржан во вторникот, Коул пренесе поздрави од претседателот Доналд Трамп и му соопшти на Лукашенко дека Вашингтон побарал од американските банки да ги одблокираат замрзнатите белоруски средства. Тој рече дека во моментов се разработува механизам за тоа.
Минатата недела, Лукашенко побара враќање на средствата што ги опиша како 43–44 милиони долари кои ѝ припаѓаат на Белорусија, а биле „блокирани во Ситибанк“ (Citibank), нарекувајќи ја ситуацијата срам за Соединетите Држави. Од „Ситибанк“ одбија да коментираат.
Аналитичарите сметаат дека Лукашенко можеби ја зголемува цената за ослободување на затворениците и е фрустриран што потезите на САД – конкретно укинувањето на санкциите за белоруската поташа, состојка за вештачко ѓубриво – не се проследени со слични чекори од страна на Европската Унија.
„Ако репресијата продолжи, мора повторно да се воведат санкции против Белорусија“
Коул си припиша заслуги за ослободувањето на 700 до 800 луѓе од средината на 2025 година. Сепак, организацијата за човекови права „Вјасна“ известува дека вкупниот број на политички затвореници е намален на 912, од 1.185 регистрирани на почетокот на јуни 2025 година – што претставува реално намалување од само 273 лица.
Меѓу неодамна осудените затвореници е и Дзмитри Лајеуски, адвокат кој ги бранел истакнатите опозициски фигури. Минатата недела тој беше осуден на три години затвор за поттикнување екстремизам и дискредитирање на Белорусија.
