Се ограничува просторот на Македонија за пониски камати и за поголем извоз

Очекуваното ново зголемување на каматните стапки на Европската централна банка може да го одложи поевтинувањето на кредитите и во Македонија. Врската е преку стабилниот курс на денарот кон еврото, ЕУРИБОР, цената на државното задолжување и силната зависност на македонскиот извоз од европскиот пазар.

Пазарите очекуваат ЕЦБ да ја зголеми депозитната стапка за 0,25 процентни поени, од 2,25 на 2,50 проценти, поради повторното забрзување на инфлацијата во еврозоната, која во август достигна 3,3 проценти, главно поради растот на цените на енергијата.

За Македонија, повисоките европски камати значат и помал простор за намалување на домашните камати. Народната банка, поради стабилниот курс на денарот кон еврото, не може целосно независно да се движи во спротивна насока од ЕЦБ. Домашната основна каматна стапка во јуни беше зголемена од 4 на 4,25 проценти и оттогаш остана на тоа ниво. Иако домашната инфлација во август изнесуваше 2,6 проценти, а БДП во вториот квартал порасна за 4,3 проценти, новото затегнување во еврозоната го ограничува просторот за постепено намалување на каматите.

Ефектот за граѓаните може да се почувствува преку ЕУРИБОР. Шестмесечниот ЕУРИБОР, кој се користи кај дел од кредитите во евра и кредитите со евроклаузула, во септември е околу 2,8 проценти. Тоа не значи дека сите кредити автоматски ќе поскапат – кај фиксните камати нема промена, додека кај променливите сè зависи од условите во договорот. Сепак, за кредитите врзани со ЕУРИБОР, новиот раст на европските камати може да го запре очекуваното намалување на месечните рати.

Ќе има последици и за компаниите, бидејќи поскапото финансирање во евра ги зголемува трошоците за инвестиции, опрема и обртни средства. Дополнителен ризик е извозот. Европската Унија е главниот пазар за македонските компании, а Германија е најголемиот поединечен извозен партнер. Доколку повисоките камати ја забават европската индустрија и потрошувачка, тоа може да значи помалку нарачки за македонските компании, особено оние поврзани со автомобилската индустрија.

Повисоките европски камати го поскапуваат и државното задолжување, бидејќи инвеститорите, при повисоки европски приноси, вообичаено бараат поголем принос и од помалите економии. Тоа може да ги поскапи новите еврообврзници и рефинансирањето на постојниот долг.

Дополнителен проблем се енергенсите. Македонија е увозно зависна од нафта и од други енергенси, па нивното поскапување ги зголемува трошоците за транспорт и за производство и создава нов притисок врз цените. Оттука, новото затегнување на политиката на ЕЦБ за Македонија значи помал простор за поевтини кредити, поскапо задолжување и ризик од послаб извоз. Колкав ќе биде ефектот, ќе зависи од тоа колку долго ќе останат високи цените на енергијата и дали ќе продолжи ЕЦБ со дополнителни зголемувања на каматите.