„Право на поправка“ носи нови правила и огромни заштеди: Граѓаните повеќе нема да мора да ги фрлаат расипаните домашни уреди!

Расипана машина за перење, правосмукалка или друг домашен уред во Европската Унија во иднина не би требало автоматски да заврши во отпад само затоа што поправката е скапа или комплицирана. Новите европски правила за „право на поправка“ треба да го променат односот меѓу производителите и потрошувачите, да го продолжат животниот век на уредите и да ја намалат количината на електронски и домашен отпад.

Директивата стапи во сила во 2024 година, а земјите членки имаа рок до 31 јули 2026 година да ја внесат во своето национално законодавство.

Производителите ќе мора да овозможат поправка

Според новите правила, потрошувачите ќе можат да побараат поправка на производи кои технички можат да се поправат, меѓу кои се машините за перење, правосмукалките и одредени електронски уреди. Производителите ќе мора да обезбедат пристап до потребните резервни делови, алати и информации за поправка, под условите утврдени со правилата на ЕУ. Поправката треба да биде извршена во разумен рок и по разумна цена.

Особено важно е што правилата се насочени и кон намалување на можноста производителите со технички или софтверски решенија непотребно да оневозможуваат поправка на уредите. За потрошувачите тоа значи полесен пристап до информации за цената на поправката, времето потребно за сервисирање и можните алтернативи.

Поправката носи и дополнителна заштита

Една од најзначајните новини се однесува на производите што ќе се расипат во периодот на одговорност на продавачот. Потрошувачот ќе може да избира меѓу поправка и замена на производот. Доколку се одлучи за поправка, периодот на одговорност на продавачот се продолжува за најмалку 12 месеци по поправката.

Ова треба да биде дополнителен поттик уредот да се поправи, наместо веднаш да се купи нов. Сепак, останува едно клучно прашање – што во пракса ќе се смета за „разумна цена“ на поправката.

Доколку сервисот чини речиси колку и нов уред, потрошувачите и понатаму би имале силен мотив да купат нов производ.

Целта е помалку отпад и подолг живот на уредите

Европската Унија го поврзува правото на поправка и со своите цели за циркуларна економија. Според податоците на Советот на ЕУ, отпадот од уреди е поврзан со околу 261 милион тони емисии на стакленички гасови, додека производството на нови производи бара големи количини суровини.

Затоа, продолжувањето на животниот век на уредите треба да придонесе за намалување на отпадот и потрошувачката на критични суровини. Идејата е едноставна – ако расипаниот уред може да се поправи, нема потреба веднаш да се произведува и купува нов.

Проблемот е што денес поправката често е економски неисплатлива. Кај дел од уредите одредени компоненти тешко се заменуваат или се поврзани со поголеми склопови, па релативно мал дефект може да резултира со висока сервисна сметка.

Од 2027 година полесно ќе се бара сервис

Како дел од новите мерки, Европската Унија планира и интернет-платформа која ќе им помогне на граѓаните да најдат сервиси за поправка. Според актуелните информации на Советот на ЕУ, платформата треба да биде достапна од 2027 година, како проширување на порталот „Your Europe“.

На неа граѓаните полесно ќе можат да најдат достапни сервиси и понуди за поправка во својата земја. Сервисерите ќе можат да им понудат на потрошувачите и европски образец со јасни информации за условите за поправка, времето потребно за сервисирање, цената и евентуалниот заменски производ.

Дали поправката навистина ќе биде поевтина?

Токму ова ќе покаже колку новите правила навистина ќе го променат секојдневието на граѓаните. Самата обврска производителите да овозможат поправка не значи автоматски дека секој сервис ќе биде евтин.

Клучни ќе бидат достапноста на резервните делови, цената на работната рака, времето на чекање и, пред сè, односот меѓу цената на поправката и цената на новиот уред. Европската комисија и институциите на ЕУ очекуваат новите правила да го поттикнат развојот на секторот за поправки, да го продолжат животниот век на производите и да го намалат притисокот врз животната средина.

Советот на ЕУ проценува и економски ефект од околу 4,8 милијарди евра преку раст и инвестиции во ЕУ.

За потрошувачите, сепак, најважна е едноставната промена: расипаниот уред повеќе не би требало толку лесно да се отпише ако постои реална можност да биде поправен. Ако системот функционира како што е замислено, дилемата „да поправам или да купам ново?“ во Европа наскоро би можела да има поинаков одговор.