| Пасош, знаме и криптовалута: Тинејџер основа „држава“ на спорна територија на Дунав |
На ничија земја покрај реката Дунав, на границата меѓу Хрватска и Србија, Американецот Вајат Бек (17) основал „микрозадржава“ наречена Сојузна држава Гапла (Federated States of Gapla). Иако никогаш физички не стапнал на територијата од 205 хектари, неговиот проект веќе има пасоши, регистарски таблички, знаме, веб-страница и сопствена криптовалута, а благодарение на оваа иницијатива, основачот добил покана да учествува на форум на Обединетите нации, пишува Зидојче Цајтунг.
„Како тинејџер, основав своја држава, па дури и добив покана да зборувам во ОН – на 17-годишна возраст“, објаснува Бек во видео, покажувајќи го својот пасош.
Официјалната платформа наведува дека целта на Гапла е да го зајакне мирот и хармонијата меѓу етничките групи и да изгради модерна и иновативна нација фокусирана на напредок, а не на политика. Патувањето на Бек и уште двајца соработници на Младинскиот форум на ОН ЕКОСОК беше финансирано од организацијата ГРО, која е целосно финансирана од самата влада на Гапла.
Областа каде што се прогласени вакви творби е резултат на нерешен граничен спор меѓу Хрватска и Србија по распадот на Југославија. Двете земји ја цртаат својата граница по течението на Дунав, но од различни историски периоди, што резултира со делови од територијата за кои полагаат право двете страни – или ниедна од нив.
Иако локалните жители и властите се противат на обидите на странците да ги окупираат овие области, на модерните микродржави вистинската територија не им е важна, туку им служи како идентификација. Денес, ваквите проекти најчесто функционираат дигитално, преку групни разговори на платформата „Дискорд“ и дипломатски дискусии на форумот „Редит“.
Сличен модел во непосредното соседство го применува Либерленд кој е основан во 2015 година. Во оваа меѓународно непризнаена творба, моќта лежи во блокчејн технологијата, државјанството се стекнува со инвестирање во локалната криптовалута, а премиер е крипто-милијардерот Џастин Сан. Иако владата на Гапла официјално тврди дека сака идеи, а не пари, и се дистанцира од криптовалутата $GAPLA, инвеститорите во оваа дигитална валута многу полесно добиваат државјанство.
Историјата на микродржавите покажува дека тие се создаваат од различни мотиви. Уметниците Карл Михаел фон Хаусволф и Лајд Елгрен го создадоа Елгарланд-Варгаланд каде што секој граѓанин може да стане крал, додека словенечкиот колектив „Neue slowenische Kunst“ ја основаше државата НСК во 1992 година, што привлече многу поддржувачи во Нигерија. Преку ова виртуелно државјанство, Нигеријците изразија протест и надеж за подобар живот.
Од друга страна, уметникот Роберт Јелинек, основач на поранешната „Држава на саботажа“, ги објасни мотивите за ваквите иницијативи во документарец од 2005 година: „Или идејата доаѓа од бизарни уметници кои имаат многу специфична визија што сакаат да ја спроведат од револуционерна идеја – или постојат финансиски мотиви.“ Тој алудираше на трансформацијата на микродржавите во слободни зони за офшор банки, казина и бродски компании.
Гапла во својата сегашна форма не е првиот проект на Баек. Фиктивната држава претходно постоеше во различен формат пред да биде преместена во Европа. Проектот неодамна го привлече вниманието на најпопуларниот „Јутјубер“ во светот, Мистер Бист, чија компанија има стотици милиони следбеници на социјалните медиуми.
„Ни пишаа и прашаа како би можеле да се вклучат, а јас навистина не знам што да кажам“, откри Баек во кратко видео на Инстаграм. Додека корисниците во коментарите веруваат дека таков корпоративен профил не се вклопува во првичната визија, претходните деловни потези на Баек го оставаат отворено прашањето во која насока ќе се развива овој проект на Дунав.
