Алта ја пикираат две домашни банки, кој ќе ја преземе?

Откако Народната банка на 1 ноември 2026 година воведе тримесечна принудна администрација во Алта банка – Битола, клиентите се соочија со ограничувања во располагањето со сопствените средства, а гувернерот Трајко Славески најави посебен режим за пензионерите и за другите клиенти кои немаат платежни картички. Во меѓувреме, се отвори и прашањето кој ќе ја преземе банката, дали кризата може да се надмине без стечај и зошто случајот со Алта се третира поинаку од пропаѓањето на Еуростандард банка во 2020 година

За клиентите на Алта банка – Битола, една од најважните најави се однесува на можноста за подигнување поголеми износи на шалтер. Гувернерот Трајко Славески соопшти дека пензионерите и другите клиенти без платежни картички ќе можат со едно доаѓање во експозитура да подигнат до 20.000 денари. Целта е да се избегне почестото доаѓање во банката, особено имајќи предвид дека меѓу клиентите без картички има околу 3.500 пензионери. Посебна организација се предвидува во Битола, каде што е концентриран значителен број штедачи.

За клиентите со платежни картички останува неделниот лимит од 10.000 денари, кој ги опфаќа подигнувањата готовина и плаќањата кај трговците. Според Славески, ноември има пет недели, што значи дека во текот на месецот клиентите ќе можат да располагаат со вкупно 50.000 денари. Тој оцени дека лимитот е определен како оптимален, имајќи ги предвид просечната плата и пензија, и ги повика граѓаните на трпение додека трае вонредната состојба.

Повеќе од 5.000 корисници на социјална помош и други права од социјална заштита кои имаат сметки во Алта банка ќе добијат можност да ги подигнат своите средства директно на шалтер. Се прават подготовки исплатата да започне уште од денеска, а овие корисници ќе имаат приоритет и нема да бидат ограничени на досегашниот лимит за повлекување пари.

Ова образложение предизвика реакции од Либерално-демократската партија, која оцени дека ограничувањето е несоодветно и покажува оддалеченост на гувернерот и на Владата од секојдневните проблеми на граѓаните. Од ЛДП посочија дека граѓаните не треба да чекаат за да располагаат со сопствените пари, особено кога имаат трошоци за храна, сметки, струја и лекови. Партијата побара одговорност од надлежните и итно одмрзнување на средствата.

Неизвесноста се одрази и врз дел од вработените во јавниот сектор кои платите ги примаат преку Алта банка. Според неофицијални информации, постои можност исплатите да доцнат доколку навреме не ги променат трансакциските сметки. Решението е отворање сметка во друга банка и доставување на податоците до работодавачот. Сепак, институциите мора навреме да ги ажурираат своите системи. Засега нема официјална потврда колку вработени се засегнати и дали платите навистина ќе доцнат. Во меѓувреме, клиентите потврдуваат дека картичките на Алта банка сè уште можат да се користат за плаќање кај трговците.

Во обид да ги смири сомнежите за одлив на капитал кон Србија, Славески соопшти дека проверките на Народната банка не откриле милионски трансфери или индиции за перење пари. По 26 октомври, од Алта банка – Битола кон Србија биле реализирани трансакции од околу 180.000 евра, додека приливите од Србија изнесувале околу 16.000 евра. Според него, станува збор за редовни деловни плаќања на компании и мали бизниси.

Причината за воведувањето принудна администрација, сепак, е поврзана, пред сè, со состојбата на мнозинскиот сопственик во Србија. На 30 октомври, Народната банка на Србија ѝ ја одзеде дозволата за работа на Алта банка – Белград, која поседуваше повеќе од 95 проценти од акциите на банката во Битола. Поради тоа, македонската Народна банка ја повлече претходно издадената согласност за нејзино квалификувано учество во сопственичката структура. На 1 ноември беше воведена тримесечна администрација, а за главен администратор беше назначен Илија Андовски, заедно со Весна Стојчевска и Марија Тодоровска. Тие ги преземаат надлежностите на органите на управување и надзор, а во рок од 21 ден треба да ја утврдат фактичката состојба и да достават извештај до Народната банка.

Оваа мерка не значи затворање на Алта банка, одземање на дозволата или отворање стечајна постапка. Според досегашните изјави на гувернерот, банката е ликвидна и има капитална основа. Целта е да се заштитат нејзиниот имот и средствата на клиентите додека се бара решение за сопственичката структура. Славески потврди дека веќе има заинтересирани потенцијални купувачи.

Според информации објавени во домашните медиуми, меѓу најсериозните кандидати за преземање се Халкбанк и Стопанска банка. Наводно, двете институции оствариле првични контакти со Народната банка и претставници на Алта. Вредноста на потенцијалната трансакција се проценува меѓу 50 и 100 милиони евра, но засега нема потпишан договор ниту утврдена конечна цена.

Во јавноста се појавија и различни економски толкувања за кризата. Магистерот по монетарна економија, Павле Гацов, нагласува дека Алта банка – Битола е македонска финансиска институција, регистрирана според домашните закони и под надзор на Народната банка, без оглед на странскиот сопственик. Според податоците на кои се повикува, на 30 септември 2026 година, средствата на банката биле за повеќе од 30 милиони евра поголеми од вкупните обврски. Тој предупредува дека ширењето паника и масовното повлекување депозити може дополнително да ги оштети клиентите, особено оние со орочени влогови.

Слично мислење изнесува и Драган Живаљевиќ, кој објаснува дека банка може да биде солвентна, односно да има доволно средства за покривање на обврските, а истовремено да се соочи со недостиг на готовина. Според него, принудната администрација била неопходна и поради сопственичката структура, а приоритет треба да биде зачувување на вредноста на банката и нејзино преземање од друг инвеститор.

Дополнителни реакции предизвика поранешниот сопственик на Еуростандард банка, Трифун Костовски, кој побара Народната банка да објасни зошто во случајот со Алта се воведува администрација и се остава можност за нов сопственик, додека во 2020 година на Еуростандард банка ѝ беше одземена дозволата и беше отворена стечајна постапка. Костовски бара институцијата со документи да ги објасни разликите меѓу двата случаи и да одговори дали во 2020 година биле искористени сите можности пред затворањето на банката.

Случајот со Алта банка се случува во период кога се најавува и промена на сопственичката структура на Уни банка. Според медиумските информации, бугарските бизнисмени Цеко Минев и Ивајло Мутафчиев, кои поседуваат околу 72,9 проценти од акциите, подготвуваат продажба на своите удели, во трансакција проценета на околу 69 милиони евра. Зделката допрва треба да ги добие потребните регулаторни одобренија. Овие случувања отвораат пошироки прашања за странскиот капитал, сопственичките промени и иднината на банкарскиот сектор во Македонија.

(С. Бл.)