Казахстан тргнува во историски градежен бум:  Токаев најави 14,27 милијарди долари за болници, железници, енергетика и повисоки плати

Казахстан најавува градежен бум каков што досега не видел: милијарди за болници, училишта, железници, енергетика и повисоки плати. Претседателот Касим-Жомарт Токаев најави инвестиции од дури 14,27 милијарди долари до 2029 година, со амбиција земјата да стане еден од главните транспортни и економски центри на Евроазија.

Во своето обраќање до нацијата, Токаев не се задржа само на големите инфраструктурни проекти. Најави и повисока минимална плата, нови здравствени установи, изградба на нуклеарни електрани, вложувања во вештачка интелигенција и олеснувања за малите бизниси.

Особено амбициозна е програмата „Изградба за народот“, која треба да донесе десетици нови болници, училишта, спортски и културни објекти, но и да отвори работни места за стотици илјади граѓани. Паралелно, Казахстан сака да ја зацврсти енергетската независност, да ги забрза транспортните врски со Кина и Европа и да привлече нови странски инвестиции.

Пораката на Токаев е јасна: Казахстан не сака само економски раст на хартија, туку големи промени што граѓаните ќе ги почувствуваат во секојдневниот живот.

Програмата во почетната фаза ќе опфати околу 70 здравствени установи и 50 образовни, спортски и културни објекти, како и проекти за транспорт, домување, комунална инфраструктура и подобрување на пристапот до вода за пиење и гас. Се очекува таа да создаде работни места за стотици илјади луѓе.

-Овој значителен потенцијал сега мора да го насочиме кон модернизација на нашата инфраструктура и подобрување на квалитетот на животот во сите региони на нашата земја, изјави Токаев.

Претседателот ги поврза овие планови со економските резултати на Казахстан. Повикувајќи се на проекциите на Меѓународниот монетарен фонд, тој изјави дека се очекува бруто-домашниот производ во 2026 година да се приближи до 400 милијарди американски долари, додека бруто-домашниот производ по жител ќе надмине 19.000 долари. Преработувачката индустрија веќе учествува со повеќе од 14 отсто во бруто-домашниот производ, а вкупната вредност на меѓународните резерви и средствата на Националниот фонд надминува 130 милијарди долари.

Енергетската безбедност беше уште еден од главните приоритети. Токаев постави цел до 2029 година да се обезбеди траен вишок на електрична енергија преку изградба на нови производствени капацитети, модернизација на електроенергетските мрежи, почисто производство на електрична енергија од јаглен и развој на обновливите извори на енергија.

Тој изјави дека изградбата на нуклеарната електрана Балхаш би можела да започне уште во 2027 година и повика на склучување договор за соработка со цел унапредување на нуклеарниот проект Мојинкум. Исто така, предложи да се разгледа можноста за формирање стратешки резерви на ураниум за обезбедување долгорочно снабдување со нуклеарно гориво.

Во областа на транспортот, претседателот соопшти дека железничката линија Бахти–Ајагош треба да биде пуштена во употреба во 2027 година, со што ќе се зголеми товарниот капацитет меѓу Казахстан и Кина за 20 милиони тони.

Коридорот Арал–Касписко Море, чија изградба започна во август, треба да ја скрати трасата на Транскаспискиот транспортен правец за околу 1.000 километри и да го намали времето на испорака до три дена.

Токаев повика и на подобрување на граничните премини, квалитетот на патиштата, дигитализација на товарниот транспорт и развој на воздухопловната инфраструктура, вклучително и изградба на нов аеродром во Астана.

-Казахстан мора да ја искористи оваа историска можност за да се етаблира како водечки логистички центар во Евроазија, нагласи Токаев.

За да се зајакне диверзификацијата на индустријата, претседателот повика на современи геолошки истражувања, транспарентни податоци за минералните ресурси и воспоставување национален систем за управување со резервите на критични минерали, вклучително и долгорочно финансирање и договори за откуп на производството.

Тој ја истакна потребата од партнерства со развиените земји за вклучување на Казахстан во глобалните синџири на производство и снабдување, нагласувајќи дека инвестициите во инфраструктурата мора да придонесат и за развојот на домашното производство.

Токаев повика и на подобро координиран систем за привлекување инвестиции и посилна правна заштита на деловните субјекти. Во градот Алатау се планира формирање нов инвестициски суд, заснован врз моделот на англиското општо право, кој ќе решава трговски спорови. Покрај него, ќе биде воспоставен и граѓански суд за решавање на другите видови спорови, во рамките на посебниот правен режим.

Соодветните законски измени треба да бидат доставени до крајот на јануари 2027 година.

Дигитализацијата зазеде значајно место во обраќањето. Два суперкомпјутери веќе се во функција, а третиот треба да биде пуштен во употреба до крајот на 2026 година. Завршена е и изградбата на оптичката телекомуникациска врска по дното на Каспиското Море.

Токаев повика на практична примена на вештачката интелигенција, утврдување правила за дигиталното вработување до крајот на 2026 година, спроведување пробни проекти во регионите за да им се помогне на земјоделските производители да ги продаваат своите производи преку интернет, како и поширока примена на токенизацијата на имотот.

-Нашата цел е да изградиме вистинска дигитална економија во служба на народот, изјави тој.

Во однос на економската политика, Токаев како приоритети ги посочи намалувањето на инфлацијата, проширувањето на долгорочното кредитирање и зајакнувањето на пазарите на капитал.

Тој повика на насочени измени на новиот Даночен законик, отворање расправа за повисока даночна стапка за лицата со значителен имот и донесување нов Граѓански законик до крајот на 2027 година.

Исто така, предложи да се разгледа можноста за воведување тригодишен мораториум на инспекциските контроли во микро и малите претпријатија, почнувајќи од јануари 2027 година.

Социјалните мерки предвидуваат зголемување на месечната минимална плата од 85.000 на 110.000 тенге, почнувајќи од 1 јануари 2027 година. Се очекува оваа мерка да опфати 1,8 милиони луѓе.

Предвидено е и зголемување на платите на здравствените работници во примарната здравствена заштита до 40 отсто.

Токаев ги претстави и плановите за изградба на нови перинатални центри и детски болници, проширување на инклузивното образование и подобро насочување на социјалната помош кон оние на кои им е најпотребна.

Тој повика на поголеми инвестиции во земјоделството, поефикасно користење на водните ресурси и завршување на изградбата на национален информативен систем за управување со водите.

Осврнувајќи се на 35-годишнината од независноста на Казахстан и на новиот Устав, кој е во сила од јули, Токаев повика на сеопфатна реформа на јавната администрација. Предлозите за реформата треба да бидат подготвени до 1 јуни 2027 година.

Тој ја нагласи важноста на националното единство, владеењето на правото и отчетното управување како основни предуслови за изградба на „Праведен, силен, чист и напреден Казахстан“.

-Крајната мерка за напредокот на една држава и главните корисници на сите реформи се нејзините граѓани, порача Токаев.