Филмот како поле за размислување и дијалог – македонските остварувања во фокусот на мајската програма на Кинотеката

– Мајската селекција на остварувања не функционира само како низа проекции туку и како концептуален пресек низ македонската и светската кинематографија, во кој филмот се појавува како сведоштво, но и како активен чин на преосмислување на стварноста – посочуваат од Кинотеката на Македонија, најавувајќи го репертоарот на филмови што јавноста ќе може да ги види месецов

– Мајската програма на Кинотеката претставува внимателно обликуван репертоар што се движи меѓу класиката и современоста, меѓу авторскиот филм и жанровската игра, создавајќи динамичен дијалог помеѓу различни поетики, естетики и историски контексти. Оваа селекција не функционира само како низа проекции туку и како концептуален пресек низ македонската и светската кинематографија, во кој филмот се појавува како сведоштво, но и како активен чин на преосмислување на стварноста – посочуваат од оваа институција, најавувајќи го репертоарот на филмови што македонската јавност ќе може да ги види месецов.

Воедно, оваа програма доаѓа како природно продолжение на одбележувањето на значајниот јубилеј – 50 години од основањето на Кинотеката, кое го означи претходниот месец, дополнително нагласувајќи ја нејзината улога како чувар на филмското наследство и активен чинител во современиот културен простор.

Во централниот дел од програмата доминира македонскиот филм, претставен низ различни генерации и стилови. Остварувањата како „Прашина“ (12 мај) на Милчо Манчевски ја отвораат темата на историската меморија и нејзиното преклопување со современоста, преку комплексна наративна структура што ги поврзува различните времиња и простори. Тука е и „Збогум на 20 век“ (13 мај) на Дарко Митревски и Александар Поповски, филм со постмодерна, често провокативна визија, каде што се преплетуваат насилството, апсурдот и историјата во една дистописка, но препознатлива слика на крајот на еден век.

– Во рамките на програмата, овој филм функционира како остар контрапункт на поконвенционалните наративи, потсетувајќи дека македонската кинематографија не само што го следи туку и активно го преиспитува светскиот филмски јазик – посочуваат од Кинотеката.

Паралелно со овие остварувања, програмата се отвора и кон еден од највлијателните автори на современиот светски филм. „Мулхоланд драјв“ (18 мај) на Дејвид Линч претставува врв на неговата авторска поетика – хипнотичка, фрагментирана и длабоко субјективна визија за Холивуд како простор на соништата и кошмарите. Филмот ја разградува класичната наративна структура, заменувајќи ја со логиката на сонот, каде што се распаѓаат идентитетите, а реалноста постојано се лизга кон илузија. Во контекст на мајската програма, „Мулхоланд драјв“ воспоставува значаен дијалог со „Збогум на 20 век“, отворајќи прашања за границите на филмскиот јазик и за можностите на киното како медиум на несвесното.

Истовремено, програмата се навраќа и кон постарите слоеви на домашната кинематографија. Филмовите како „Планината на гневот“ (20 и 26 мај) ја отвораат темата на идеологијата, колективизацијата и судирот меѓу индивидуалното и општественото, потсетувајќи на периодот кога филмот бил директно вклучен во обликувањето на колективната свест. Во иста линија, „Викенд на мртовци“ (20 мај), преку апсурдниот хумор, ја разобличува бирократската и егзистенцијалната апсурдност на секојдневието.

Посебен сегмент од програмата им е посветен на авторскиот и на експерименталниот филм, каде што делата како „Маклабас“ (22 мај) ја отвораат границата меѓу митот, фантастиката и современата филмска нарација, создавајќи специфични, жанровски хибриди што ја прошируваат перцепцијата за филмскиот јазик. Овде филмот станува простор на симболично размислување, каде што природата, митологијата и човекот се во постојан судир и дијалог.

Анимацијата и кратката форма, исто така, имаат значајно место во мајската селекција. Од современите анимирани филмови инспирирани од актуелни теми како миграцијата и созревањето до ретроспективата на Боро Пејчинов (23 мај), програмата ги истакнува разновидноста и виталноста на овој медиум, каде што и најкратките форми носат силни симболични и филозофски слоеви.

Во Кинотеката ќе може да се погледне уште една ретроспектива насловена „Гледање со срцето“ . Од 14 до 16 мај ќе се прикажат документарците „Македонски сон – девојчето со хармониката“, „Шивачките“, „Девојчето што бере тутун“, „После дождот (сведоштва за климатските промени)“ и „Тетовски самрак“ на Билјана Гарванлиева (1973 – 2016). За Гарванлиева, Бернд Будер во „Filmdienst“ напиша: „Филмската авторка од Скопје беше една од најпроникливите културни медијатори меѓу Балканот и Централна Европа. За својата прецизна и емотивната опсервација, како и за својата аналитичка острина, Гарванлиева освои многубројни меѓународни филмски награди, меѓу кои и германската награда за краток филм (2007) и нградата за најдобар документарец „Срцето на Сараево“ (2010). Со смртта на Гарванлиева, кинематографијата на Југоисточна Европа и Германија загубија автор што ги следеше своите протагонисти на нивниот животен пат со голема доза на хумор и така стануваше конструктивен и критички глас во регионот од кој потекнуваше“.

Како што додаваат од Кинотеката, како целина, мајската програма функционира како мрежа од тематски и естетски врски: меѓу минатото и сегашноста, меѓу локалното и универзалното, меѓу реализмот и апсурдот.

– Таа ја потврдува Кинотеката како простор каде што филмот не е само предмет на гледање туку и поле за размислување и дијалог – истакнуваат оттаму. (Н. И.Т .)

Легенда 1: „Збогум на 20 век“

Легенда 2: „Мулхоланд драјв“

Легенда 3: Билјана Гарванлиева