Апсурд во Црна Гора: По четири години и девет обиди за гласање – изборите во Шавник сè уште не се завршени!

Четири години, девет обиди за гласање и стотици одлуки на надлежните институции не беа доволни за да се завршат локалните избори во Шавник, Црна Гора, кои започнаа на 23 октомври 2022 година.

Колку време поминало, најдобро илустрираат податоците од Министерството за внатрешни работи на Црна Гора: на двете избирачки места каде што гласањето сè уште не е завршено, 189 гласачи во меѓувреме го промениле своето место на живеење, додека 24 починале.

Иако изборниот процес официјално останува незавршен, со општината управува локалната администрација, а во општинското собрание сè уште седат советници избрани уште во 2018 година.

Дамир Суљевиќ, член на Државната изборна комисија, истакнува дека никој не сносил политичка одговорност за оваа четиригодишна криза, а во меѓувреме, одредени поединци добиле парични казни или условни казни за инцидентите што се случиле на избирачките места, пренесува црногорски „Вијести“.

Како е можно изборите да останат незавршени цели четири години?

Годишнината од почетокот на изборите во Шавник не е повод за славење, туку сериозно предупредување. Дете родено на денот на тие избори – 23 октомври 2022 година – денес полни четири години – детето научило да оди и да зборува, а гласањето во Шавник сè уште не е завршено.

Со овие зборови, Суљевиќ го опишува четиригодишниот изборен циркус во Шавник – ситуација која, и покрај бројните обиди, политички преговори и институционални интервенции, сè уште нема разрешница. Изборите во Шавник започнаа на 23 октомври 2022 година – истовремено со изборите во 13 други општини – но никогаш не беа завршени. Членовите на избирачките одбори, кои ја претставуваа опозициската коалиција „За иднината на Шавник“ (предводена од поранешниот Демократски фронт, или ДФ), им оневозможија на некои новорегистрирани гласачи да го дадат својот глас, тврдејќи дека тие лица се регистрирале во општината исклучиво за да ја поддржат владејачката Демократска партија на социјалистите (ДПС). Надлежните органи потврдија дека навистина се случил „изборен туризам“.

На две избирачки места — лоцирани во зградата на Општината и во селото Крушевице, со вкупно 541 гласач — се правеа обиди за гласање во девет наврати. Последниот обид се случи на 18 декември 2022 година, кога гласањето повторно беше прекинато, а по тоа, локалната Општинска изборна комисија не успеа да постигне договор за повторно одржување на гласањето.

Колку луѓе се осудени во врска со овие инциденти?

Досега, десетици поединци се соочија со правни постапки во врска со настаните околу изборите во Шавник — настани што вклучуваа бројни инциденти, вклучително и физички пресметки.

Основниот суд во Пљевља не му доставил на „Вијести“ конкретни бројки — односно вкупниот број на лица осудени во врска со локалните избори, ниту пак изречените казни.

„Ве информирам дека вкупно 21 лице се осудени од страна на Основниот суд во Бијело Поље во врска со локалните избори во Шавник, а во сите случаи, изречена е условна казна“, изјави Миодраг Јелиќ, советник во Основниот суд во Бијело Поље.

За „изборен туризам“, некои добија условни казни или куќен притвор, додека други беа парично казнети за предизвикување нереди на избирачките места (повреда на правото на глас).

Бидејќи изборниот процес останува нерешен, ДПС влегува во својата деветта година на управување со Општина Шавник (при што Југослав Јакиќ е на градоначалничката функција речиси шест години), додека во локалното собрание сè уште седат советници избрани уште во 2018 година.

Според Дамир Суљевиќ, во текот на изминатите четири години имало девет обиди за завршување на изборите на избирачките места, како и повеќе од 360 постапки пред различни институции — бидејќи застојот се префрли од избирачките места во Општинската изборна комисија на Шавник.

Според информациите до кои дојдоа „Вијести“, Државната изборна комисија (ДИК) донела 298 одлуки со кои се наложува повторување на гласањето, додека во 64 случаи издала известувања во кои наведува дека не е во можност да донесе одлука. „Ова се однесува на нарушениот интегритет на изборниот процес и ерозијата на владеењето на правото, како и на правото на граѓаните на политичко учество – што го опфаќа и правото на глас и правото да се кандидираат на избори“, истакна Суљевиќ за „Вијести“.

Според него, државата направила грешка уште на самиот почеток, бидејќи не ја препознала опасноста што ја носела масовната промена на пријавеното живеалиште пред изборите, како и последиците што тоа би ги имало врз изборниот процес.

Сепак, тој смета дека државата направила грешка и „на крајот“.

Кога конечно би можеле да завршат изборите во Шавник?

„Наместо да се справи со кризата на конкретен начин – преку посредување во политички дијалог или предлагање мерки за завршување на изборите – државата одлучи да стави крај на прашањето ’на сред реченица‘. Тоа го стори преку изборна реформа со која им се продолжија мандатите на локалните власти сè до општите локални избори, закажани за јуни 2027 година“, посочи Суљевиќ.

Измените во изборната регулатива предвидуваат сите локални избори да се одржат на 13 јуни следната година. Според овие изменети прописи, доколку изборите во одредена општина не се завршени до моментот на распишување на општите локални избори (90 дена пред датумот на нивното одржување), ќе се донесе одлука за спроведување избори и во таа општина. Оваа одредба важи и за Шавник, што значи дека крајниот рок за завршување на изборите во тој мал град е 15 март 2027 година.

„Никој не сноси политичка одговорност за она што се случи, додека личната одговорност се сведе само на поединци на избирачките места, кои добија парични казни и условни осуди. Како резултат на тоа, локалната власт во Шавник е ’наградена‘ со уште четири и пол години нелегитимен мандат, додека на граѓаните на Шавник им е ускратено правото, преку својот глас, да одлучат кој ќе управува со нивната општина“, изјави Суљевиќ.