Aнализа на меморандумот: Договорот меѓу САД и Иран остави зад себе едно клучно прашање

Потпишувањето на Меморандумот за разбирање меѓу САД и Иран го означи почетокот на крајот на конфликтот на Блискиот Исток. Но, содржината на Меморандумот го поставува неизбежното прашање – за што е сето ова?

Бидејќи откако САД го нападнаа Иран на 28 февруари, илјадници луѓе се убиени во Иран и Либан. Многумина ги загубија своите домови, работни места, а несигурноста што преовладуваше на Блискиот Исток остави трага врз економиите на земјите што не беа директно вклучени во конфликтите.

Сепак, меѓународниот уредник на Би-Би-Си, Џереми Бовен, предупредува дека Меморандумот открил дека САД и Израел всушност претрпеле стратешки пораз. Режимот во Техеран се соочи со заедничка воена операција од две светски сили – и преживеа.

Стратегијата на Иран за блокирање на Ормускиот теснец, пишува Бовен, го принуди Трамп да се согласи на низа отстапки што ја налутија и вознемирија домашната јавност.

Меморандумот, исто така, повикува на крај на војната во Либан, за која Израел тврди дека е невозможно да се постигне. Решавањето на ова прашање би можело да го продлабочи јазот меѓу Израел и САД и да им оди во прилог на иранските тврдокорни следбеници кои се противат на каков било договор со Американците.

Фактот дека САД ветија дека ќе ја укинат блокадата на иранските пристаништа, ќе ги укинат санкциите врз Иран и ќе го започнат процесот на враќање на запленетите ирански средства, во замена за отворање на теснецот, зборува во прилог на фактот дека САД всушност не ги постигнале своите примарни цели.

Колку малку е всушност направено, можеби најдобро го сумира Ентони Блинкен, државниот секретар во администрацијата на Бајден. Тој напиша на Платформа X дека „единственото достигнување на прекинот на огнот е веројатно повторното отворање на Ормускиот теснец – кој беше отворен пред почетокот на војната“.

За Трамп, според сите извештаи, нападот врз Иран беше неговата најлоша грешка во надворешната политика. За израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху, пишува Бовен, тоа можеше да биде почеток на крајот на долгата политичка кариера. Изборите со кои се соочува во октомври, неговата тврдокорна воена политика и неговото отфрлање на дипломатијата би можеле да бидат клучни за неговиот опстанок.

„Техеран отсекогаш бил свесен за потенцијалната моќ на затворањето на Ормускиот теснец. Истото го правеле и американската војска, нејзините дипломати и нејзините шпиони“, пишува Бовен.

Но, кога Израел го уби поранешниот врховен лидер на Иран, Али Хамнеи, неговите наследници не се двоумеа да реагираат и да направат потег што претходно беше избегнуван – затворање на теснецот.

„Тие ја открија моќта да го контролираат глобалното економско задушување. Тоа е многу поупотребливо оружје и многу поевтино од мрежата на сојузници и посредници што ја изградиле со децении и милијарди на Блискиот Исток“, истакнува Бовен, додавајќи дека затворањето на теснецот имало „брзо и разорно влијание“.

Кога Трамп ја започна војната, тој рече дека режимот во Техеран ќе падне. Нетанјаху тврдеше дека ова е единствениот начин да се справи со „терористичкиот режим“.

Ниеден од нив не ја постигна својата цел.

Израел на крајот беше исклучен од преговорите и Меморандумот, а може да се каже дека нивната мисија целосно пропадна.

САД и Иран постигнаа Меморандум за разбирање со кој повторно се отвораат преговорите за најголемата пречка – нуклеарната програма на Иран. На крајот на краиштата, пишува Бовен, ниедна страна не ѝ верува на другата и многу работи можат да тргнат наопаку.

„Тврдокорните во Вашингтон, Техеран и Израел не сакаат договорот да успее. Иран би можел да претерува, заземајќи максимални позиции во претстојните преговори и потенцијално да ги загрози економските придобивки што би можеле да ја спасат неговата разурната економија. Но, овој договор е многу подобар од војна во која загинаа илјадници и се закануваше со глобална економска рецесија. Доколку се постигне нуклеарен договор, на задоволство на САД и Иран, и ако двете страни ги исполнат своите ветувања, Блискиот Исток би можел да се трансформира. Тоа е големо „ако“ на другиот крај од долгите и тешки преговори“, заклучува Бовен.