Зошто Иран го нападна островот Диего Гарсија: Местото од каде САД и ЦИА ги започнуваат операциите

Иран со две балистички ракети го гаѓаше оддалечениот архипелаг Чагос, каде што се наоѓа база на островот Диего Гарсија.

Извештаите за неуспешен ирански ракетен напад врз британската база во Диего Гарсија се алармантни, но не и изненадувачки.

Тие доаѓаат во време кога Лондон тивко ја промени својата политика за да им дозволи на САД да започнат напади врз ирански воени цели од британска територија.

Клучната промена беше објавена без многу помпа од Даунинг стрит. На американските сили сега им е дозволено да започнат операции од бази како Диего Гарсија и Ферфорд против цели поврзани со напади врз бродови во Ормутскиот теснец. Официјално, станува збор за колективна одбрана на регионот, но во суштина тоа значи дека британската територија станува платформа за напади врз Иран.

Реакцијата на Техеран беше речиси непосредна. Министерот за надворешни работи на Иран предупреди дека Лондон ги става во опасност сопствените граѓани и рече дека Иран ќе го искористи своето право на самоодбрана. Самиот обид за напад врз Диего Гарсија, кој се наоѓа на околу 4.000 километри од Иран, покажува дека Техеран сака да испрати јасна порака – ниедна база што учествува во операции против него не е недостапна.

Тука приказната се поврзува со поширокиот контекст на самиот остров.

Диего Гарсија може да изгледа како изолирана точка на средина од океанот, но всушност претставува еден од најважните воени центри во светот. Оваа британско-американска база со децении служи како логистички и оперативен центар за мисии на Блискиот Исток, Африка и Азија. Од неа се започнати операции во Ирак и Авганистан, а честопати се поврзува со тајните активности на американските разузнавачки служби, вклучително и ЦИА.

Неговата изолација, илјадници километри од копното и целосно затворена за јавноста, е токму она што го прави идеален за вакви операции. Нема комерцијални летови, пристапот е строго контролиран, а со децении дури и новинарите беа држени настрана.

Но, оваа стратешка вредност има и темна позадина. За да може базата воопшто да се изгради, Велика Британија насилно протера околу 2.000 жители на архипелагот Чагос кон крајот на 1960-тите и почетокот на 1970-тите. Луѓето што живееле таму со генерации биле отстранети за островот да стане чисто воена зона без цивилно население. Официјалните документи дури и ладно ја наведуваат целта територијата да остане без никакво домородно население освен галебите.

Денес, Диего Гарсија е парадокс на природен рај од една страна и една од најтешко погодените воени точки на планетата од друга страна. Островот има кина, ресторани и спортски објекти, но сè работи под строг воен надзор. Американскиот долар е валута, се управува како во Соединетите Држави, додека формалната администрација ја води Лондон.

Во оваа светлина, иранскиот напад добива сосема поинакво значење. Ова не е случаен избор на цел, туку прецизно избран симбол на американската и британската воена моќ. Доколку операциите против Иран бидат започнати од Диего Гарсија, тогаш таа база, без оглед на растојанието, станува легитимна цел во очите на Техеран.

Со други зборови, нападот врз Диего Гарсија не е само воен потег. Тоа е порака дека глобалниот конфликт се шири на места кои досега се сметаа за недопирливи, дури и оние скриени во средината на океанот под превез на тајност и долгогодишна тишина.