Столтенберг: Ако на Трамп му се дозволи да го преземе Гренланд, НАТО ја губи својата цел

Заканите на Доналд Трамп за повлекување на САД од НАТО треба да се сфатат сериозно, предупреди поранешниот генерален секретар на НАТО, Јенс Столтенберг, во интервју за ТВ 2. Столтенберг го водеше НАТО од 2014 до 2024 година, период во кој беше вклучен и првиот претседателски мандат на Трамп, во кој американскиот претседател се закани и со повлекување од алијансата.

„Тој се закани во 2018 година дека ќе ги повлече САД од НАТО. Го направи тоа повторно. Никој не може со сигурност да каже колку е веројатно дека тоа ќе се случи. Но, мора да го сфатиме сериозно кога американски претседател дава такви изјави“, рече Столтенберг. Поранешниот норвешки премиер, кој отслужи два мандата, стана министер за финансии во сегашната норвешка влада во февруари 2025 година.

Опстанокот на Алијансата не е загарантиран
За време на неговиот прв мандат како претседател, една од главните критики на Доналд Трамп кон НАТО беше дека неколку земји-членки не трошат доволно за одбрана. Оттогаш, многу членки ги зголемија своите буџети за одбрана и производството на оружје, особено по руската инвазија на Украина. И покрај заканите во тоа време, САД останаа во НАТО.

Сепак, според Столтенберг, воопшто не е сигурно дека историјата ќе се повтори.

– Не е природен закон дека ќе го имаме НАТО засекогаш. Не е фиксирано дека алијансата ќе преживее во следните десет години – рече тој.

Тој нагласува дека европските земји мора да се зајакнат и да преземат поголема одговорност ако сакаат да ги задржат САД како близок сојузник, како и дека треба повеќе да им објаснат на Американците дека НАТО е добар и за нив.

– Во НАТО, тие имаат нешто што Русија и Кина го немаат: повеќе од 30 пријатели и сојузници.

Прашањето за Гренланд
Доналд Трамп неодамна повторно го изрази своето незадоволство што САД не можат да го „добијат“ Гренланд. За време на прес-конференцијата на 6 април, Трамп, меѓу другото, изјави: „Сè започна со Гренланд, ако сакате да ја чуете вистината. Ние го сакаме Гренланд. Тие не сакаат да ни го дадат“.

Во разговор во Вашингтон, самиот Столтенберг го спомена Гренланд, што доведе до прашањето дали НАТО би можел да го отстапи Гренланд на САД за да ја задржи Америка во Алијансата.

– Не, апсолутно сум сигурен дека европските земји и членките на НАТО нема да го прифатат тоа.“

– Ако прифатиме дека една земја ја зема територијата на друга, а особено територијата на друга сојузничка земја, тогаш НАТО целосно ја изгуби својата вредност – одговори тој.

Најголемата загриженост е војната во Иран
Иако иднината на НАТО е неизвесна, Столтенберг во моментов е најзагрижен за нешто друго. Во свет обележан со кризи и конфликти, ситуацијата на Блискиот Исток е главната грижа на поранешниот генерален секретар.

– Она што најмногу ме загрижува во моментов е војната во Иран. Бидејќи може да ескалира и да излезе од контрола – рече тој.

Војната во Иран избувна на 28 февруари. Оттогаш, голем дел од конфликтот е фокусиран на Ормутскиот теснец, клучен центар за извоз на сурова нафта. САД започнаа блокада на бродовите што пловат кон и од иранските пристаништа во теснецот.

Ова е одлуката и тактиката на Трамп што Јенс Столтенберг не ја разбира.

– Всушност е тешко да се разбере целта. Постои ризик блокадата да биде долготрајна, а потоа да има големи последици за светската економија. Столтенберг остро ги критикува Американците за тоа што воопшто ја започнаа војната во Иран.

Кога го прашале што требало да се направи наместо тоа за да се принуди Иран да се откаже од своите нуклеарни амбиции, тој одговара:

– Прво на сите, имаше договор што беше постигнат пред многу години. Нуклеарниот договор со Иран наметна многу строги ограничувања на нивната програма за развој на нуклеарно оружје и ракети.

– Важно е да се изврши голем притисок врз Иран. Но, кога се користи воена сила, мора да имате јасна претстава за тоа што сакате да постигнете и колку далеку сте спремни да одите.