Од жадна плочка до роверот „Јуту“ на Месечината – 5.000 години кинеска потрага по ѕвездите

Од древните набљудувања на ѕвездите до современото истражување на Месечината и Марс, изложба во источната кинеска провинција Анхуи открива како кинеската цивилизација повеќе од 5.000 години го истражува космосот. Меѓу речиси 300 артефакти се издвојува плочка од жад стара до 5.800 години, која e можеби постара од Стоунхенџ. Меѓу највпечатливите експонати е и древна астрономска карта со повеќе од 1.400 ѕвезди, изработена врз основа на реални набљудувања. Посетителите можат да видат и најстар воден часовник со прецизно утврден датум, како и древни астрономски инструменти поставени покрај модели на современи кинески вселенски летала. Изложбата ја поврзува богатата астрономска традиција на Кина со нејзините амбициозни планови за иднината на истражувањето на вселената

Кинеските музеи често се препознатливи по својата порцеланска керамика, калиграфија и ритуални садови. Но, новата изложба во источната кинеска провинција Анхуи го трга фокусот од традиционалните богатства и го насочува кон научните достигнувања од минатото, прикажувајќи космограми на жад, небесни карти со ѕвезди и бронзени глобуси изработени од астрономи пред повеќе векови.

Изложбата, насловена „Небесни прашања: Космолошката визија на кинеската цивилизација“, во Музејот на Анхуи обединува речиси 300 артефакти од 48 институции од цела Кина. Станува збор за ретка изложба во Кина, посветена конкретно на прикажување на „разбирањето на универзумот“ на оваа земја преку културни артефакти.

Откако беше отворена во јули, изложбата ја посетиле околу 350.000 луѓе, фасцинирани од инструментите што древните Кинези ги користеле за набљудување, мерење и оддавање почит на универзумот.

Една од главните атракции е плочка од жад, приближно со големина на паметен телефон, која датира од пред 5.800 до 5.300 години. Осумте стрелки во центарот на плочката ги прикажуваат осумте насоки во просторот, додека стрелките во четирите агли се чини дека се усогласени со положбите на изгрејсонцето и зајдисонцето за време на зимската и летната краткоденица. Кинескиот космолошки дијаграм можеби е постар од Стоунхенџ во Британија.

Меѓу другите значајни експонати се најстариот кинески екваторијален инструмент, диск со 28 соѕвездија пронајден во гробницата на маркиз од 165 година пр. н. е., бронзен воден часовник од Западната Хан-династија (202 пр. н. е. – 25 н. е.), кој е најраниот досега пронајден воден часовник со прецизно утврден датум, како и отпечаток од камена астрономска карта од Јужната Сонг-династија  (1127–1279), на која се врежани повеќе од 1.400 ѕвезди. Таа и понатаму се смета за најстарата карта на целото небо изработена врз основа на реални набљудувања.

„Овие ‘врвни достигнувања’ во древната астрономија ги поставиле технолошките темели за проучување на законитостите на движењето на небесните тела“, изјави Менг Чијан, директор на истражувачкиот оддел на музејот.

Најдоброто, изложбата го остава за крај. Во последниот дел, древни инструменти како глобуси и гномони се поставени еден спроти друг со модели на современи кинески вселенски летала, како лунарниот ровер „Јуту“, како и примерок од лунарна почва собран во рамките на мисијата Чан’е-6 (Chang’e-6) во 2024 година.

Интересно е што многу од главните кинески вселенски мисии ги добиваат своите имиња од древните митови. Мисијата за истражување на Месечината е наречена „Чан’е“, по божицата за која се верува дека живее таму, додека роверот за Марс „Журонг“ го носи името на богот на огнот. Телескопот за набљудување на небото, „Мози“, е именуван по филозофот за кого се смета дека ги спровел најраните оптички експерименти.

Името на самата изложба потекнува од епската поема „Тјанвен“, или „Небесни прашања“, на патриотскиот поет Ќу Јуан, напишана пред повеќе од 2.000 години. И кинеската мисија за истражување на Марс го носи истото име.

„Оваа изложба им овозможува на древната астрономија и современото истражување на вселената меѓусебно да се осветлуваат и толкуваат“, изјави Ши Јунли, професор на Универзитетот за наука и технологија на Кина и советник на изложбата.

„Кога посетителите ќе застанат меѓу преклопениот бронзен гномон и роверот ’Јуту’, тие не гледаат само два изложени предмета, туку гледаат континуиран стремеж кон откривање, долг 5.000 години“, додаде Ши.

Изложбата ќе биде отворена до средината на октомври. Во меѓувреме, се очекува кинеското истражување на вселената да достигне нови височини.

„Се надеваме дека оваа изложба ќе им овозможи на посетителите да погледнат наназад кон раните светла на нашата култура, но и да го видат патот што ни претстои“, рече Менг.