Невидливата битка на Блискиот Исток: Иран користи GPS како оружје?

Стотици бродови покрај брегот на Иран одеднаш се наоѓаат на сосема погрешни места, нивните навигациски системи ги прикажуваат на копно, групирани во неприродно совршени кругови.

„О, Боже“, вели Мишел Визе Бокман, виш аналитичар во компанијата за поморска вештачка интелигенција Виндвард, додека ги скенира емитуваните позиции на трговските бродови во водите на Иран, Обединетите Арапски Емирати и Катар.

„Гледам… 35 различни групи“, додава таа, гледајќи мапа на Ормутскиот теснец и околината, каде што GPS координатите на стотици бродови очигледно се нарушени, прикривајќи ги нивните вистински локации, пишува Би-Би-Си.

Војните не се водат само со куршуми и бомби; битката се води и со електромагнетни бранови.

Електронската војна се шири кон морето

Иако невидливо за голо око, GPS блокирањето може да предизвика огромни прекини, да ги попречи комуникациите и да доведе до потенцијално смртоносни несреќи. Во последниве години, GPS блокирањето влијаеше на авионите во Европа, вклучувајќи го и оној во кој се наоѓаше претседателот на Европската комисија, а стана секојдневна појава во војната во Украина.

Сега, со избувнувањето на конфликтот на Блискиот Исток, електронското војување се шири на сè поголеми области.

Попречувањето на GPS го зголемува ризикот од поморски несреќи

Мишел Визе Бокман истакнува дека и претходно забележувала попречување на GPS, кое влијае на системите за автоматска идентификација на бродови (AIS). Сличен инцидент се случи во регионот минатата година, а електронските  пречки предизвикаа проблеми и за навигаторите во Балтичкото Море. Сепак, таа предупредува: „Ова е подигнато на повисоко ниво. Не можат доволно да се нагласат огромните опасности што ова ги претставува за поморската навигација и безбедност“, вели таа“.

Националната хидрографска канцеларија на Пакистан, исто така, предупреди за пречките што го загрозуваат бродскиот сообраќај во регионот.

Зошто Ормутскиот теснец е особено ризичен?

Бродовите користат AIS, меѓу другото, за да избегнат судири едни со други. Потребно е долго време за танкер долг 300 метри што носи стотици илјади тони нафта да се сврти или да застане, а бродовите можат да патуваат километри пред целосно да го прилагодат својот курс. Ако екипажот не е сигурен каде се наоѓаат бродовите во близина, ризикот од судир се зголемува, особено ноќе или при слаба видливост.

„Тоа е проблемот“, вели Алан Вудвард од Универзитетот во Сари.

„Проблемот не е во тоа што не знаете каде одите, туку во тоа што не знаете каде одат сите други“, објаснува тој.

Кој стои зад попречувањето?

Иако нема официјална потврда кој стои зад попречувањето, воените аналитичари се сомневаат дека го предизвикува Иран. Исто така, Иран се закани дека ќе нападне сите бродови што ќе се обидат да поминат низ Ормутскиот теснец.

Алатките за попречување на Глобалниот навигациски сателитски систем (GNSS) или GPS што го користи Иран веројатно е домашно произведен или направен со опрема набавена од Русија или Кина, вели Томас Витингтон, соработник на Royal United Services Institute.

Тој, исто така, сугерира дека американските сили во регионот можеби користат и системи за попречување за да ги заштитат своите бази, персонал и бродови од беспилотни летала и оружје водено од GNSS.

„Од оперативна безбедност причини, нема да коментираме за статусот на поединечните капацитети во регионот“, одговорија од Министерството за одбрана на САД, на прашање на Би-Би-Си.

Откривање на невидливото

Шон Горман е коосновач на технолошката компанија Zephr (Zephr.xyz), која го анализирала обемот на попречување во земји како Украина. Со оглед на тоа што воздушниот простор над Иран сега е затворен, што го оневозможува собирањето податоци од авионите, Горман се свртел кон други извори. Во последните денови, тој користел радарски податоци од сателити за да детектира попречување во Иран.

Иако Би-Би-Си не ги потврдила независно податоците, Горман тврди дека уредите за попречување оставаат трага од пречки во радарските сигнали, што му овозможува да лоцира случаи на GPS попречување низ целата земја. Во 2024 година, тој и неговите колеги го проучувале GPS попречувањето во Украина користејќи паметни телефони прикачени на беспилотни летала, пренесува Index.hr.