Пред повеќе од шест децении, тројца научници изнесоа необично предвидување кое повторно привлекува внимание токму денес, во петок, 13 ноември 2026 година. Според нивните пресметки, светската популација би можела да ја достигне математичката точка на бесконечност токму на овој датум. Сепак, нивното сценарио не се оствари, а објаснувањето зошто згрешиле покажува колку математичките модели можат да биде ограничени кога се обидуваат да ја предвидат иднината на човештвото, наведува „Нова.рс“.
Зошто научниците го издвоиле токму 13 ноември 2026 година?
За да дојдат до својот заклучок, истражувачите ги проучувале историските проценки за бројот на жители на планетата, опфаќајќи период од приближно 400 година п.н.е. до 1958 година. Анализирајќи ги достапните податоци, забележале образец според кој времето потребно за светската популација да се удвои постепено се намалувало. Со други зборови, луѓето станувале сè побројни, а нивниот број се зголемувал сè побрзо.
Врз основа на тој тренд, направиле математичка равенка со која се обиделе да го пресметаат идниното движење на светската популација. Меѓутоа, клучниот проблем на нивниот модел бил во претпоставката дека таквото забрзување ќе продолжи без никакви ограничувања. Според нивната пресметка, популацијата не само што би продолжила да расте туку тој раст непрестанато би се забрзувал сè додека не ја достигне математичката граница во која вредноста тежи кон бесконечност.
Тој момент, познат како математичка сингуларност, научниците го пресметале за 13 ноември 2026 година.
Предупредувајќи на можните последици од неконтролираниот пораст на бројот на жители, истражувачите употребиле и прилично драматична формулација. Навеле дека нивните далечни потомци нема да умрат од глад, туку ќе бидат згмечени под влијание на пренаселеноста. Сепак, нивното истражување не предвидувало дека Земјата тој ден ќе биде уништена, ниту дека ќе се случи нуклеарна војна, удар од астероид или некоја друга ненадејна катастрофа.
Датумот всушност претставувал математичка точка во која нивниот модел повеќе не би можел да понуди смислен резултат. Значи, не станувало збор за прецизно пресметан датум на физичко исчезнување на човештвото.
Постои уште еден интересен детал. Токму на 13 ноември 2026 година Хајнц фон Ферстер би наполнил 115 години. Подоцнежните анализи укажувале на тоа дека изборот на ваков впечатлив датум бил дел од провокативниот пристап на авторите, кои сакале да и го привлечат вниманието на јавноста кон проблемот со пренаселеноста. Студијата предизвика значително внимание и стана дел од тогашната расправа за тоа колку долго планетата може да обезбеди услови за живот на сè поголемиот број луѓе.
Зошто предвидувањето на научниците не се оствари?
Иако математичкиот модел во првите децении по објавувањето прилично добро одговарал на реалните демографски податоци, ситуацијата почнала да се менува во текот на 1980-тите и 1990-тите години од минатиот век. Станувало сè појасно дека растот на светската популација не се одвива со темпото што го претпоставиле тројцата истражувачи.
Најважната причина било постепеното забавување на демографскиот раст.
Во текот на првата половина на 20 век бројот на жители на планетата значително се зголемувал. Придонеле напредокот на медицината, подобрите хигиенски услови, достапната храна и намалувањето на стапката на смртност. Меѓутоа, во следните децении дојде до големи промени во демографските движења. Во многу земји почна да опаѓа просечниот број на деца што ги раѓаат жените, додека истовремено се менуваа животниот век, достапноста на образованието, положбата на жените во општеството и животниот стандард.
Токму тие промени покажаа дека растот на населението не е непрекинат процес кој може едноставно да се продолжува врз основа на поранешните податоци. Математичкиот модел од 1960 година не можел во доволна мера да ги предвиди промените што ќе ја обликуваат демографската слика на светот во наредните децении.
Затоа, 13 ноември 2026 година не донесе сценарио што го пресметале истражувачите. Нивното предвидување остана интересен пример за предупредување дека математичките проекции зависат од претпоставките на кои се засноваат и дека реалниот живот не мора да се одвива според обрасците од минатото.
