Наглиот скок на цените на нафтата ќе се одрази врз супермаркетите: Зошто војната во Иран се заканува да ги вивне цените на храната во светот до плафон

Наглиот пораст на цените на нафтата предизвикан од војната меѓу САД, Израел и Иран наскоро би можел да го почувствуваат потрошувачите во супермаркетите низ целиот свет. Економистите предупредуваат дека зголемувањето на цените на енергијата речиси секогаш води до повисоки цени на храната, бидејќи горивото, транспортот и ѓубривата се клучни алки во глобалниот синџир на снабдување со храна.

Зошто цените на нафтата нагло скокна
Цената на нафтата оваа недела надмина 100 долари за барел за прв пат од руската инвазија на Украина во 2022 година. Причината е прекинот на транспортот на нафта преку Ормутскиот теснец – една од најважните енергетски артерии во светот.

Околу 20 проценти од светската нафта поминува низ овој тесен морски премин помеѓу Иран и Оман, а повеќето танкери сега го избегнуваат преминувањето поради безбедносни ризици. Нападите врз бродовите и прекините во пловидбата го доведоа поморскиот сообраќај во областа до речиси застој.

Без постојан проток на нафта, глобалниот пазар се соочува со недостиг на снабдување, што ги зголемува цените на енергијата.

Како скапата нафта ги зголемува цените на храната
Порастот на цените на нафтата директно влијае на речиси секоја фаза од производството и дистрибуцијата на храна.

Земјоделството е во голема мера зависно од енергијата: горивото ги напојува тракторите и жетварките, додека природниот гас се користи за производство на ѓубрива што ги зголемуваат приносите на земјоделските култури.

Храната исто така мора да се транспортира – честопати илјадници милји – од фармите до пристаништата, магацините и супермаркетите. Кога цените на горивото растат, растат и трошоците за транспорт, кои на крајот се пренесуваат на потрошувачите.

„Крвот на глобалната економија е транспортот“, рече економистот Дејвид Меквилијамс. „Сè е во логистиката – како да се пренесат стоките од точката А до точката Б.“

Храната е особено ранлива на енергетски шокови
Историјата покажува дека скокот на цените на енергијата речиси секогаш води до скок на цените на храната.

Големите енергетски шокови – како што се ембаргото на нафта од 1973 година, Заливската војна во 1990 година или финансиската криза во 2008 година – беа придружени со зголемување на инфлацијата и забавување на глобалната економија.

Економистите предупредуваат дека слично сценарио може да се случи повторно сега, особено ако војната се одолговлекува и нафтата остане над 100 долари за барел.

Најмногу погодени се посиромашните земји
Растечките цени на храната најтешко ги погодуваат посиромашните земји, каде што домаќинствата веќе трошат голем дел од своите приходи на основна храна.

Многу од овие земји зависат од увоз на жито, ѓубрива и гориво. Кога цените на енергијата растат, трошоците за производство и транспорт на храна брзо растат, што може да доведе до недостиг и скокови на цените.

Аналитичарите предупредуваат дека продолженото нарушување на снабдувањето со нафта може да предизвика поширок синџир на економски последици – од инфлација до забавување на глобалниот раст.

Со други зборови, војната што започна на Блискиот Исток наскоро би можела да има многу конкретни последици врз чиниите на потрошувачите ширум светот.