Американскиот претседател Доналд Трамп денеска ќе се сретне со лидерите на Данска и Гренланд за да потпишат договор кој ќе овозможи значително проширување на американското воено присуство на Гренланд и потенцијално ќе го стави крајот на повеќемесечниот спор околу стратешки важниот арктички остров, објави Ројтерс.
Трамп, на маргините на Генералното собрание на Обединетите нации во Њујорк, ќе се сретне со данската премиерка Мете Фредериксен и со премиерот на Гренланд, Јенс-Фредерик Нилсен. Тројцата ќе потпишат договор според кој САД ќе добијат можност да ја прошират својата воена инфраструктура на Гренланд, објави Ројтерс, повикувајќи се на три извори запознаени со договорот.
Две нови локации за САД на Гренланд
Покрај постоечката вселенска база Питуфик, договорот треба да овозможи уште две дополнителни локации за американските сили. Првата е Нарсарсуак, поранешна американска база од времето на Студената војна на југот од Гренланд. Втората е Местерсвиг на истокот од островот, воена испостава која во моментов ја користи Sirius Dog Sled Patrol, елитна единица на данските специјални сили.
Станува збор за прво големо проширување на американската воена инфраструктура на Гренланд уште од Студената војна. САД тогаш на островот имаа 17 воени инсталации и повеќе од 10.000 припадници на воените сили.
Гренланд, поранешна данска колонија, денес е полуавтономна територија во рамките на Кралството Данска. Неговата положба помеѓу Северна Америка и Арктикот, како и големите наоѓалишта на природни ресурси, му даваат исклучително стратешко значење.
Договорот доаѓа по повеќемесечната дипломатска криза предизвикана од настојувањата на Трамп САД да преземат контрола врз Гренланд. Американскиот претседател претходно изјавуваше дека не сака да ја исклучи ниту економската ниту воената сила како начин за остварување на таа цел.
Таквите изјави предизвикаа сериозни тензии во рамките на НАТО и ги наведоа Данска и властите на Гренланд на интензивни преговори со Вашингтон.
Трамп сега тврди дека договорот на САД им дава „трајна контрола врз безбедноста и сите други потреби на Гренланд“.
Данска, меѓутоа, не го потврди таквото толкување. Копенхаген наведува дека договорот го почитува суверенитетот на Кралството Данска и правото на Гренланд на самоопределување.
Данскиот министер за надворешни работи, Ларс Локе Расмусен, изјави дека договорот ја става безбедноста на Арктикот под колективен надзор на НАТО, наместо таа да биде прашање исклучиво на Вашингтон и Копенхаген.
„Причината поради која можеме да го заклучиме овој договор, кој е корисен и од гренландска, американска и европска перспектива, како и за Кралството Данска, е тоа што се работи за прашање од безбедносната политика“, изјави Фредериксен во Њујорк.
Деталите сè уште не се објавени
Текстот на договорот не беше објавен пред церемонијата на потпишување, па останува нејасно дали се менува постоечкиот одбранбен договор од 1951 година, кој претставува правна основа за американското воено присуство на Гренланд, или пак се воспоставува потполно нова рамка.
Без оглед на правниот модел, договорот претставува значителен пресврт во однос на претходните барања на Трамп за преземање на Гренланд и во исто време најголемо проширување на американското воено присуство на островот во изминатите неколку децении.
