Ќе падне ли и Нетанјаху? Рекордна излезност на изборите во Израел – вакво нешто не е видено од 1981 година

На парламентарните избори во Израел е забележана највисока утринска излезност на гласачите уште од 1981 година. Изборите се одржуваат во политички поделена нација, при што главната борба се води помеѓу актуелниот премиер Бенјамин Нетанјаху и Гади Ајзенкот, поранешниот началник на Генералштабот на Израелските одбранбени сили.

Во вторникот, Израелците излегоа на гласање за парламентарните избори, а првичните податоци веќе укажуваат на исклучително голем интерес кај гласачите. Според официјалните бројки од Централната изборна комисија – како што пренесува израелскиот медиум „Ynet“ – до 10:00 часот по локално време, гласале 16,68 отсто од регистрираните гласачи. Ова претставува највисока излезност забележана во овој дел од денот уште од 1981 година.

До тој момент, гласале повеќе од 1,2 милиони Израелци – што претставува зголемување од 0,78 процентни поени во споредба со истиот период за време на претходните парламентарни избори во 2022 година.

Високата излезност укажува на силна мобилизација на гласачите, иако сè уште не е јасно која политичка страна ќе има корист од тоа.

Израелците избираат нов Кнесет, парламент со 120 пратенички места. Ова се првите парламентарни избори што се одржуваат по нападот на Хамас врз Израел на 7 октомври 2023 година и војните што следеа потоа. Во центарот на изборната кампања се безбедносните прашања, одговорноста за пропустите што му претходеа на нападот на Хамас, војната во Газа, економските последици од конфликтот, како и односот помеѓу државата и ултраортодоксните верски заедници.

Едно особено чувствително прашање е задолжителниот воен рок за ултраортодоксните Евреи, што во последните години предизвика сериозни политички тензии.

Изборите, исто така, се одржуваат во време на длабоки поделби во однос на иднината на земјата, пристапот кон Палестинците и начинот на кој Израел треба да одговори на безбедносните предизвици.  Главните политички ривали се актуелниот премиер Бенјамин Нетанјаху, лидер на десничарската партија „Ликуд“, и Гади Ајзенкот, поранешен началник на Генералштабот на израелската војска, кој ја предводи партијата „Јашар“.

Нетанјаху е премиерот со најдолг стаж во израелската историја, а неговиот политички блок традиционално се потпира на десничарски, крајно десничарски и ултраортодоксни партии. Во текот на кампањата, тој ставаше акцент на безбедносната политика на неговата влада и на воените достигнувања.

Од друга страна, Ајзенкот го изгради својот политички профил врз основа на своето богато воено искуство, како и преку повици за реформи и одговорност во врска со безбедносните пропусти поврзани со нападот на 7 октомври. Тој, исто така, се залага за промени во системот на задолжителна воена служба, вклучително и укинување на ослободувањата за ултраортодоксните мажи.

Што покажуваат предизборните анкети?

Според просекот од седум предизборни анкети спроведени меѓу 7 и 21 октомври, „Ликуд“ на Нетанјаху и „Јашар“ на Ајзенкот се речиси израмнети. Објавените проценки им доделуваат на двете партии приближно 22 пратенички мандати.

Третата политичка сила, според овие анкети, е алијансата „Заедно“ на поранешниот премиер Нафтали Бенет, за која се предвидуваат околу 13 мандати. „Демократите“ на Јаир Голан би можеле да освојат околу десет мандати, додека за крајно десничарската партија „Оцма Јехудит“, предводена од Итамар Бен-Гвир, се очекува да освои околу осум.

Според истите проценки, ултраортодоксните партии „Шас“ и „Обединет јудаизам на Тората“, како и партијата „Израел Бејтену“ на Авигдор Либерман и „Заедничката арапска листа“, исто така добиваат околу осум мандати.

Кој може да формира нова влада?

Изборниот систем на Израел се заснова на пропорционална застапеност, а за парламентарно мнозинство се потребни најмалку 61 од вкупно 120 пратенички места. Според тоа, освојувањето на најголем број гласови не значи автоматски и преземање на функцијата премиер. Клучно ќе биде дали партиите, по изборите, ќе успеат да формираат коалиција што ќе има доволна парламентарна поддршка.

Предизборните анкети не покажаа сигурно мнозинство ниту за блокот на Нетанјаху, ниту за неговите политички противници.

Помалите партии – вклучувајќи ги ултраортодоксните и арапските политички групации – би можеле да одиграат важна улога во преговорите. Токму поради ваквиот распоред на политичките сили, по изборите, Израел би можел да влезе во предизвикувачки период на коалициски преговори.