„Иран го држи светот во свои раце и без нуклеарна бомба“: Зошто е невозможно оваа војна да се реши со класична воена победа – анализа на експерти

Иако со години најголемата закана од Иран е неговата нуклеарна програма, неодамнешните случувања на Блискиот Исток покажуваат дека вистинската закана е многу поконкретна и непосредна – контрола на Ормутскиот теснец, клучна точка низ која минува глобалната економија, пишува Гардијан.

Под нормални околности, околу 20 проценти од светската нафта тече низ овој тесен морски премин. Сепак, по нападите на САД и Израел кон крајот на февруари, Иран ефикасно го затвори теснецот – со дигање во воздух и заканувајќи се на бродовите што се обидуваат да поминат, пишува „Конверзацијата“. Последиците беа непосредни: стотици танкери беа заглавени, цените на нафтата скокнаа, а глобалните синџири на снабдување почнаа да пукаат.

Овој потег јасно го покажува она за што експертите предупредуваат со години – дека Ормутскиот теснец е многу помоќна алатка за притисок од кој било нуклеарен арсенал. Професорот по меѓународни односи, Фаваз Гергес, од Лондонската школа за економија проценува дека контролата на теснецот е „најмоќната форма на одвраќање што ја има Иран – веројатно позначајна од неговата сега нефункционална нуклеарна програма“, пишува „Гардијан“.

За разлика од нуклеарното оружје, кое претставува крајна закана и ретко се користи, затворањето на Ормутскиот теснец има непосреден ефект врз целиот свет. Економиите зависат од стабилно снабдување со енергија, а секое нарушување во овој систем брзо се прелева во цените, инфлацијата и политичката стабилност.

Затоа многу аналитичари веруваат дека овој конфликт не може да се реши со класична воена победа. Иако САД и Израел имаат огромна воена супериорност, Иран игра поинаква игра – не се обидува да победи, туку да ја зголеми цената на војната до тој степен што станува неподнослива за сите страни, пишува Конверзејшн.

Последиците се веќе видливи преку порастот на цените на енергијата и тензиите меѓу сојузниците, но и преку реакцијата на Кина, која купува поголем дел од иранската нафта и бара итно отворање на теснецот.

Економистот Рено Фукар понатаму објаснува дека во вакви конфликти, предност им се дава на оние кои можат подолго да го издржат притисокот и да контролираат клучни ресурси. Во овој случај, токму Иран ја држи најважната карта – премин без кој глобалната економија не може да функционира.

Опасноста е уште поголема затоа што Хормуз не е единствената точка на притисок. Иран, потпирајќи се на сојузниците во Јемен, покажа дека може да го загрози и теснецот Баб ел-Мандеб, низ кој минува значаен дел од светската трговија. Комбинацијата од овие две тесни грла би можела да предизвика невиден глобален економски шок.

И покрај сето ова, војната со Иран веќе има сериозни политички последици. Во Соединетите Американски Држави, цените на горивата и незадоволството на гласачите растат, додека сојузниците од Заливот почнуваат да ја доведуваат во прашање нивната зависност од американска заштита и бараат нови безбедносни партнери.

Сето ова укажува на подлабока промена во начинот на кој Иран проектира моќ. Наместо да се потпира на нуклеарно одвраќање, Техеран сè повеќе ја користи контролата врз клучните економски точки како свое главно оружје. Тоа е стратегија која не бара тотална војна, туку произведува глобални последици. Во оваа смисла, Ормутскиот теснец станува симбол на нова геополитика – таква во која тесно грло на картата може да биде поопасно од нуклеарна бомба.