Голема побарувачка за работници на Јадранот: Само на Хрватска ѝ недостасуваат 70.000 работници

Летната сезона е можност работниците да го сменат работното место и да се вработат онаму каде што има поголема концентрација на луѓе, а автоматски и повисока дневница и можност за подобра заработка. Првата опција е секако работа на море, а работниците на Балканот избираат помеѓу Црна Гора и Хрватска.

Нема официјални податоци, но неофицијалните покажуваат дека на Хрватска ѝ недостасуваат помеѓу 50.000 и 70.000 работници во текот на летната сезона, додека на Црна Гора ѝ недостасуваат околу 25.000 работници на јадранскиот брег.

Како и во претходните години, најголема побарувачка има за работници во угостителската индустрија – готвачи, келнери, баристи, рецепционери и собарки. Најголемиот број сезонски работници во Јадранот се од регионот – Србија, Босна и Херцеговина и Северна Македонија, а сезоната започна кон средината на мај и се очекува да трае до втората половина на септември.

Давид Антонијевиќ, основач на агенцијата за вработување „Френдли ХР“, вели дека Хрватска и Црна Гора имаат зголемена потреба од сезонска работна сила секоја година, првенствено поради недостаток на домашни работници. Минатата сезона, Хрватска издаде над 25.000 работни дозволи само на работници од Србија.

Работниците кои сакаат да работат во Јадранот во текот на летната сезона прво треба да имаат важечки пасош и потврда за немање криминално досие.

Работодавците бараат работници со искуство за повеќето работни места, додека за професии како што се готвачи, тие бараат и формално образование поврзано со работата. Покрај искуството и професионалните квалификации, пожелно е и познавање на странски јазици, со оглед на тоа што меѓу гостите на јадранскиот брег има сè повеќе странски туристи.

Дозвола за работа и престој за сезонски работник добива работодавачот од надлежниот орган во Хрватска или Црна Гора. За сезонскиот работник да ги оствари правата што произлегуваат од работниот однос на ист начин како граѓаните, односно вработените во Хрватска или Црна Гора, потребно е да се потпише договор за вработување.

Странските работници и во Хрватска и во Црна Гора мора да бидат регистрирани, односно мора да имаат договор за вработување. Тие исто така мора да имаат дозвола за престој и дозвола за работа, кои ги добива работодавачот.

Дозволата за престој и работа генерално важат за времетраењето на самото сезонско ангажирање, односно за периодот за кој е склучен договорот за вработување. На барање на работодавачот, дозволата може да се продолжи.

Во пракса, се случува и работодавачите, доколку има потреба од работна сила и меѓусебно задоволство од соработката, да ги задржат работниците дури и по завршувањето на туристичката сезона.

На што треба да се обрне внимание пред потпишувањето на договор?

Антонијевиќ им советува на работниците, особено на оние кои одат „во сезона“ за прв пат, внимателно да го прочитаат договорот и прецизно да ги дефинираат сместувањето и храната, бидејќи во речиси 90 проценти од случаите работодавачот ги обезбедува овие услови.

„Важно е кандидатите да знаат каков вид сместување им се нуди, колку е оддалечен од работното место, како и бројот на оброци што им се обезбедуваат во текот на работниот ден. Исто така, потребно е јасно да се дефинираат работните часови, бројот на работни денови во неделата и начинот на пресметување на платите“, вели Антонијевиќ.

Во пракса, сезонската работа често вклучува работа шест дена во неделата, со можност за прекувремена работа. Затоа, особено е важно методот на пресметување и плаќање на прекувремената работа да биде прецизно договорен однапред, а се препорачува прекувремените часови да се плаќаат заедно со редовните плати на месечна основа, така што двете страни ќе имаат јасни и транспарентни очекувања.

Права на сезонските работници

Антонијевиќ нагласи дека договорот е клучна заштита за работниците.

„Ако не го дефинирале темелно договорот или верувале на збор, правата се речиси никакви. Затоа е важно внимателно да се распрашаат за сите детали од самата работа, како и за сместувањето и другите бенефиции што ги нуди работодавачот. Исто така, внимателно да го прочитаат договорот што го потпишуваат и да обрнат внимание на тоа што е гарантирано во тие договори. Кои се нивните обврски и кои се нивните права. Бидејќи договорот е единствената заштита доколку се појават непредвидени ситуации“.

Постои значителна разлика помеѓу работата во голем синџир и за сопственик на мал бизнис, почнувајќи од платата до работното време. Додека платата е нешто пониска во големите синџири, договорот е посигурен, помалите работодавачи нудат повисоки плати, но и седумдневна работа од десет или повеќе часа.

Јасно е дека ова е работа што не е дозволена со закон ниту во Хрватска ниту во Црна Гора, а работодавачите ги кршат правилата.

Најголемата побарувачка е за готвачи и келнери, односно за квалификувана работна сила. Покрај тоа, потребни се и кујнски помошници, собарки, хигиеничарки, пицерии, скари-готвачи, шанкери, баристи, рецепционери, одржувачи во хотели и туристички комплекси.

Најважното правило е едноставно: не потпирајте се на усни договори. Сè што е важно мора прецизно да биде наведено во договорот.