Доаѓа првата исплата, прашањето за финансирањето останува нерешено: 13-та пензија за швајцарските пензионери!

Швајцарските пензионери наскоро за првпат ќе добијат 13-та пензија, откако оваа мерка доби јавна поддршка на референдум. Сепак, прашањето за нејзиното финансирање предизвика дебата, а во ноември повторно ќе се одлучува за можното зголемување на данокот на додадена вредност (ДДВ). Додека Германија се подготвува за големи промени во својот пензиски систем соочувајќи се со растечки финансиски притисоци, фокусот во соседна Швајцарија е насочен кон поинаков предизвик: како да се финансира дополнителната исплата на пензија за постарите граѓани.

Во март 2024 година, Швајцарците на референдум гласаа за тоа дали сите пензионери треба да добијат 13-та пензија, слично на дополнителната годишна плата што ја добиваат некои вработени. Предлогот беше поддржан од 58,2 отсто од гласачите. Со тоа Швајцарија се подготвува да ја реализира една од најзначајните промени во својот пензиски систем.

Се приближува првата исплата, но прашањето за финансирањето останува нерешено.

Првата исплата на тринаесеттата пензија во рамките на швајцарскиот систем за осигурување за старост и за преживеани (AHV) е закажана за 1 декември 2026 година.

Иако швајцарската економија е во силна финансиска положба – особено во споредба со онаа на Германија – оваа нова обврска претставува значителен трошок. Дополнителната пензија е еднаква на една дванаесеттина од вкупните годишни исплати на пензии, што всушност значи една дополнителна месечна пензија. Притоа, важно е да се напомене дека од оваа пресметка се исклучени одредени додатоци, како што се оние што се доделуваат за одгледување деца.

Според проценките на швајцарскиот Сојузен завод за социјално осигурување (BSV), воведувањето на 13-та пензија во почетокот ќе чини околу четири милијарди швајцарски франци годишно, односно приближно 4,3 милијарди евра. На подолг рок, годишниот трошок би можел да достигне пет милијарди франци, или околу 5,4 милијарди евра, што отвора сериозни прашања за одржливоста на финансирањето. Како решение, швајцарскиот парламент предложи зголемување на данокот на додадена вредност (ДДВ) од сегашните 8,1 на 8,5 проценти. Предвидено е ова зголемување да стапи во сила во 2028 година, доколку добие поддршка од граѓаните.

За предлогот е закажано ново гласање на 29 ноември 2026 година. Според објавените анкети, мислењата се поделени: 49 проценти од испитаниците се против зголемувањето на ДДВ, 46 проценти го поддржуваат, додека пет проценти сè уште немаат формирано став.

Покрај дебатата за финансирањето, во Швајцарија се појави и иницијатива дел од пензионерите да се откажат од дополнителната исплата и средствата да ги донираат за хуманитарни цели.

Фондацијата „Fondation Chance 13“ ги повикува финансиски постабилните пензионери да ја насочат својата 13-та пензија кон помош на луѓето кои се соочуваат со сиромаштија во староста, како и кон поддршка на образованието на децата и младите.

Според проценките на фондацијата, околу една четвртина од швајцарските пензионери би можеле да се откажат од дополнителниот износ. На тој начин би можеле да се соберат приближно една милијарда швајцарски франци за различни општествено корисни цели.