Рекорден број Руси ова лето отпатуваа во три земји: Се стравува ли од мобилизација?

Независниот руски медиум „Верстка“ (Verstka) ги анализираше статистичките податоци од граничната служба при Федералната служба за безбедност (ФСБ), кои покажуваат дека во периодот од јули до септември се евидентирани 660.300 заминувања на руски државјани во Грузија. Оваа бројка е за 43.300 поголема отколку во третиот квартал од 2025 година – кога беше поставен претходниот рекорд – и за 43 отсто поголема во споредба со истиот период од 2022 година, кога беа забележани 461.200 заминувања.

Рекорди беа поставени и за две други земји. Забележани се 402.300 заминувања во Ерменија, наспроти 344.700 една година претходно, а никогаш претходно, во ниту еден квартал од 2010 година наваму, толку многу Руси не отпатувале во Ерменија. Во Србија се евидентирани 64.800 заминувања – околу 14.000 повеќе отколку минатата година. Претходниот рекорд за Србија изнесуваше 53.200, поставен во третиот квартал од 2024 година.

Зошто токму овие три земји? Сите три им овозможуваат на руските државјани влез без виза, додека многу други нации ги затворија своите граници за Русите по 2022 година.

Ерменија има најнизок праг за влез: за преминување на границата е доволна домашна лична карта, а меѓународен пасош не е потребен. Ова е значајно бидејќи многу поединци кои подлежат на воена обврска или немаат пасош, или пак истиот им е одземен од страна на државата. Грузија има копнена граница со Русија, а на руските државјани им е дозволено да престојуваат таму до една година без виза. Србија е една од ретките европски земји во кои Русите можат да влезат без виза. Таа одржува добри односи со Москва и одбива да воведе санкции против Русија. Во сите три земји, Русите можат да комуницираат на руски јазик или да се снајдат благодарение на сличноста на јазикот и културата; Понатаму, таму уште од 2022 година веќе се формирани руски заедници.

Пред ова да се окарактеризира како „егзодус“, треба да се напомене дека ФСБ го евидентира бројот на преминувања на границата, а не бројот на поединци. Секое патување се евидентира посебно – без разлика дали станува збор за турист кој останува една недела, деловен патник или некој што заминува засекогаш. Лице кое ја напушта Русија двапати во текот на три месеци се брои двапати. Затоа, овие податоци не можат да се користат за да се утврди колку Руси всушност емигрирале.

Сепак, според овој медиум, дополнителните информации со кои располагаат сугерираат дека, во повеќето случаи, станува збор за барем привремено преселување. „Верстка“ исто така истакна еден детал што ја менува сликата: бројот на заминувања со автомобил се намалува, додека бројот на оние што заминуваат со авион е во пораст.

Кремљ упорно негира дека се подготвува за мобилизација. Според украинските медиуми, можноста за мобилизација е официјално демантирана 18 пати од 1 јуни.

На 28 август, Дмитриј Медведев изјави дека Русија има повеќе од доволно војници по договор. Според него, во првата половина од 2026 година, околу 200.000 луѓе потпишале договори со Министерството за одбрана, додека повеќе од 16.000 други им се придружиле на доброволечките единици.

Сигналите од другата страна укажуваат на спротивното. На 18 септември, „Блумберг“ објави дека дури и вработените во руските воени одсеци отвораат банкарски сметки во странство и ги советуваат пријателите и роднините да ја напуштат Русија. Западните претставници, сепак, се сомневаат дека Русија располага со опрема за опремување на 300.000 нови војници, па затоа сметаат дека е малку веројатно да се издаде јавна наредба за масовна мобилизација.

Можеби таква наредба воопшто не е ни потребна. Естонскиот меѓународен центар за одбрана и безбедност (ICDS) проценува дека на Москва не ѝ е потребна масовна мобилизација на резервисти – како што беше случајот во 2022 година – бидејќи може да го зголеми бројот на војници преку прикриено регрутирање, кое вклучува измама, притисок и финансиски стимулации. Правните експерти ова го нарекуваат „ползечка мобилизација“.

Голем дел од стравот кај младите Руси произлегува од една нова административна алатка. Русија воведе дигитален регистар за воени повици и секој на кого ќе му биде испратен таков повик, автоматски добива забрана за преминување на границата.

Оваа рестрикција стапува на сила во моментот кога известувањето ќе се појави во корисничкиот профил на поединецот на порталот „Госуслуги“ (официјалната дигитална платформа на Руската Федерација за пристап до јавни, државни и општински услуги преку интернет), а може да се укине само со лично појавување во воениот отсек. За оние што нема да го отворат известувањето, по 27 дена може да следат дополнителни мерки: забрана за управување со возило, блокирање на трансакции со имот и одбивање на кредити. Понатаму, почнувајќи од 1 јануари 2026 година, регрутирањето ќе се спроведува во текот на целата календарска година.

Сепак, мобилизацијата не е единствената причина. Политикологот Маргарита Завадска од Финскиот институт за меѓународни односи е коосновач на проектот „OutRush“, во рамките на кој беа анкетирани приближно 18.000 руски емигранти. Таа тврди дека емиграцијата забележана во 2026 година не била предизвикана од еден конкретен шок, туку од акумулиран ризик – комбинација од четири и пол години војна, ограничувања на интернетот, економско влошување и напади со беспилотни летала.