„Ослабениот“ Нетанјаху пред судот: Ќе му наштети ли на изборите? Три можни сценарија

По 98 сослушувања во текот на речиси година и пол, израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху го заврши своето сведочење во три судења против него оваа недела. Обемот на штетата најдобро ќе се види на парламентарните избори за неколку месеци.

Нетанјаху се соочува со кривични обвиненија во три одделни случаи, но тие се споени во едно судење кое трае од 2020 година.

Во првиот случај, наречен „афера со подароци“, тој е обвинет за измама и злоупотреба на службената должност.

Тој се тврди дека примил подароци од истакнатиот холивудски продуцент и поранешен израелски шпион Арнон Милчан и австралискиот милијардер Џејмс Пакер во вкупна вредност од околу 180.000 евра во замена за политички услуги.

Вториот случај се однесува на наводен договор со Арнон Мозес, издавач на дневниот весник Једиот Ахронот.

Обвинителството тврди дека Нетанјаху и Мозес разговарале за коруптивна размена: Нетанјаху ќе помогне во ослабувањето на конкурентскиот весник Израел Хајом, а за возврат ќе добие поповолно медиумско известување. Двајцата негираат вина.

Третиот случај има најтешко правно обвинение – го содржи единственото обвинение за поткуп во целата постапка.

Ова се регулаторни бенефиции што Нетанјаху наводно им ги доделил на телекомуникациската компанија Безек и нејзиниот сопственик Шаул Елович во замена за поволно медиумско известување на порталот Вала.

Прв пред судот
Нетанјаху, кој постојано ги негира сите обвиненија и го нарекува судењето „политички прогон“, е единствениот израелски премиер кој е суден за корупција додека е на функција. Доколку биде осуден, може да му биде забрането да врши јавна функција.

Неговиот претходник, Ехуд Олмерт, поднесе оставка во 2008 година пред неговото судење за корупциски скандал, но на крајот отслужи 19 месеци затвор.

Се води вистинска експертска војна околу правното значење на судењето. Професорката по право на Универзитетот Ариел, Талија Ајнхорн, вели дека ова не е правен процес.

„Откако го следев овој случај одблизу од почетокот до денес, не се сомневам дека тврдењето на Нетанјаху за политички прогон е точно.“

Сите во неговиот круг и партија го велат истото. „Она што не успеаја да го направат на изборите, го прават преку судскиот систем, со поддршка на медиумите“, вели Јаков Хагоел, претседател на Светската ционистичка организација (WZO).

Нетанјаху поднесе барање за претседателско помилување во ноември 2025 година, а Доналд Трамп лично му пиша на претседателот Исак Херцог барајќи милост. Херцог досега го отфрли барањето, велејќи дека нема преседан за помилување на службено лице пред пресуда.

Ослабени, не поразени
Сето ова се случува како дел од жестока изборна кампања. Законскиот рок за парламентарните избори е вторник, 27 октомври 2026 година, но речиси сите во израелскиот политички систем се убедени дека гласањето ќе се одржи порано.

Според аналитичарите, најреална опција е изборите да се одржат на почетокот на септември, а 8 септември се наведува како водечка опција. На изборите се гласа за партиски листи кои се натпреваруваат за 120 места во Кнесетот. За формирање влада се потребни најмалку 61 мандат.

Нетанјаху влегува во кампањата ослабен, но не и поразен. Тој останува најискусниот политички оперативец во земјата, но упадот и масакрот на Хамас на 7 октомври 2023 година, во кој околу 1.200 Израелци беа убиени, а 251 однесени во Газа, фундаментално го оштетија имиџот на безбедносната компетентност што беше основа на неговите операции со години.

Примирјето со Хамас и размената на заложници не се случија сè до октомври 2025 година, повеќе од две години по нападот, поради постојаните обвинувања дека Нетанјаху го одложува договорот за сопствен политички опстанок.

Противниците на Нетанјаху го обвинуваат дека намерно ја продолжува војната во Газа за да го одвлече вниманието од судењето или целосно да го одложи.

Анкетата на Еврејскиот универзитет во Ерусалим покажа дека рејтингот на Нетанјаху како премиер паднал од 40,5 проценти на почетокот на март на 29,4 проценти во јуни, делумно поради договорот на Трамп со Иран, кој беше склучен без учество на Израел, и кој повеќе од 92 проценти од Израелците го гледаат како иранска победа.

Опозиција
Поранешниот премиер Нафтали Бенет и опозицијата предводена од Јаир Лапид објавија формирање на заедничка листа Бејачад („Заедно“) кон крајот на април, на чело на која Бенет беше.

Аналитичарите на „Чатам Хаус“ ја сумираа стратегијата на Бенет: „Со одбивањето експлицитно да ја исклучи можноста за формирање влада со Нетанјаху, Бенет одржува мост кон десничарските гласачи, а воедно се позиционира како прагматична алтернатива на сегашниот хаос“.

Најголемото изненадување на кампањата е поранешниот началник на Генералштабот на ИДФ, Гади Ајзенкот, кој ја основа партијата Јашар во септември 2025 година. Според анкетата на „Зман Јисраел“ од средината на јуни, Јашар и Ликуд би освоиле по 23 места, со што Ајзенкот би бил пред Бејачад и изедначен со водечката коалициска партија.

Военото искуство и репутацијата на Ајзенкот како силна и неподмитлива фигура им се допаѓаат на центристичките гласачи кои не им веруваат ниту на Нетанјаху ниту на Бенет.

Ајзенкот, кој го загуби својот син Гал во војната во Газа во декември 2023 година, е поотворен од Бенет за решение со две држави. Тој досега одби да се приклучи на Бејачад.

Три сценарија
Анкетата на „Хаарец“ од 18 јуни укажува на мртва трка. Педесет места за блокот на Нетанјаху, а обединетата опозиција добива исто толку.

Математичкиот проблем останува нерешлив без компромис што никој не е спремен јавно да го каже: опозицискиот блок не достигнува 61 место без арапски партии, а и Бенет и Ајзенкот јавно ја отфрлија таа опција.

Аналитичарите од „Стептоу груп“ велат дека се можни три постизборни сценарија – ќор-сокак и нов изборен циклус, влада со нејасна коалиција што не може да трае или политички тешка влада на национално единство.

Истражувачот Мтанес Шихадех од Мада ал-Кармел во Хаифа очекува континуиран политички хаос. „Ниту една од презентираните алтернативи не формулира политички проект што е фундаментално различен од оној на Нетанјаху. Бенет доаѓа од срцето на религиозното ционистичко движење. Лапид не претставува проект што е фундаментално различен од она што Ликуд го предложи во 1980-тите.“

Реална е можноста Израел да гласа за промени во септември. Дали оваа промена ќе успее да формира влада и дали таа суштински ќе се разликува од претходната е прашање на кое ниедна анкета досега не дала дефинитивен одговор.