Клучната фигура во военото раководство: Кој од сенка ги влече конците во Иран?

Иако американскиот претседател Доналд Трамп тврди дека има знаци на несогласување во военото раководство на Иран, еден клучен играч се чини дека акумулира значително влијание што би можело да ја обликува позицијата на Исламската Република и на бојното поле и на преговарачката маса.

Веројатно ова не е личноста што Белата куќа би ја сакала на чело. Иако ајатолахот Моџтаба Хамнеи ја презеде власта по атентатот врз неговиот татко, а претседателот на парламентот Мохамед Бакер Галибаф презеде централна улога во преговорите, подемот на бригадниот генерал Ахмад Вахиди би можел да се покаже како најзначајна од сите промени во сложената динамика на моќта на Иран, пишува Newsweek.

Вахиди беше назначен за командант на Корпусот на Исламската револуционерна гарда (ИРГЦ) по атентатот врз неговиот претходник, Мохамед Пакпур, во почетните фази од војната меѓу САД и Израел против Иран пред два месеци.

Тоа е позиција што го прави главна цел, со оглед на тоа што Пакпур ја презеде функцијата дури откако Израел го уби поранешниот шеф на ИРГК, Хосеин Салами, за време на 12-дневната војна минатиот јуни.

Но, квалификациите на Вахиди се единствени. Покрај тоа што претходно служеше како заменик-командант на ИРГК, министер за внатрешни работи во владата на поранешниот претседател Ебрахим Раиси и министер за одбрана под поранешниот претседател Махмуд Ахмадинеџад, Вахиди беше и основач на елитните сили Кудс, кои подоцна ги предводеше генерал-мајор Касем Сулејмани до неговата смрт во американскиот напад во 2020 година, што го нареди Трамп.

Денес, кога Исламската Република се соочува со својот најсериозен тест од војната меѓу Иран и Ирак во 1980-тите, за време на која беа создадени ИРГК и силите Кудс, „Ахмад Вахиди е оној што ги влече конците“, изјави за „Њузвик“ Камран Бохари, стратешки аналитичар и виш соработник во Советот за политика на Блискиот Исток, кој пишуваше опширно за внатрешната еволуција на иранското раководство.

Сулејмани често беше нарекуван „командант во сенка“ за време на неговиот 21-годишен мандат како шеф на силите Кудс. Тој го доби прекарот поради неговата долга кариера во спроведување тајни операции во странство, од помагање на милициите да ги нападнат американските трупи во Ирак и поддршка на Хезболах против Израел, па сè до борба против бунтовниците и џихадистите, вклучувајќи ја и Исламската држава (ИСИЛ), во Ирак и Сирија. Сепак, Сулејмани на крајот стана еден вид позната личност, а неговата јавна видливост се покажа како фатална кога Трамп презеде невиден чекор да нареди негово убиство за време на посетата на Ирак во јануари 2020 година.

Вахиди е исто така добро познат на Западот – тој беше предмет на црвена потерница на Интерпол во 2007 година и беше предмет на санкции од САД во 2010 година за неговата наводна улога во смртоносниот бомбашки напад на еврејски центар во Аргентина во 1994 година. Вахиди оттогаш е предмет на дополнителни санкции од САД и Европската Унија, иако тоа не ја забави неговата кариера во Иран.

И покрај неговата јавна функција, Вахиди останува енигма. Неговата способност да се искачи во формалните структури на моќ, да создаде врски засновани на технократско, а не на лично лидерство и да одржи низок меѓународен профил се покажа како особено импресивна.

Аника Ганзевелд, менаџер за портфолио за Блискиот Исток во Проектот за критични закани на Американскиот институт за претприемништво, тврди дека отсуството на новиот врховен лидер на Иран, чија јавна улога од неговото назначување минатиот месец е ограничена на писмени изјави, само му помогна на Вахиди да ја консолидира власта.

„Отсуството на врховен лидер кој ќе посредува меѓу фракциите на режимот и ќе дејствува како врвен орган за донесување одлуки веројатно придонело за подемот на Вахиди во рамките на режимот“, изјави Ганзевелд за Newsweek.

Дури и ако Трамп често тврди дека во Иран е постигната „промена на режимот“, тој уште на почетокот на конфликтот го признал ризикот од создавање ново раководство кое ќе продолжи да биде во спротивност со американските интереси.