Клучната порака од Министерството за финансии останува дека за реформа на пензискиот систем не е донесена никаква конечна одлука, дека анализите од Светска банка и ММФ допрва следуваат и дека за тоа ќе одлучува Владата. Во меѓувреме, фокусот останува на одржување на фискалната стабилност, справување со демографските предизвици и усогласување на економските политики со европските стандарди
Во Македонија повторно се отвора прашањето за можни промени во пензискиот систем, вклучително и евентуално зголемување на старосната граница за пензионирање, откако Владата им одобри на ММФ и на Светска банка да спроведат детална анализа на состојбите во пензискиот фонд и да дадат препораки за идни реформи.
Министерката за финансии, Гордана Димитриеска-Кочоска, одговарајќи на новинарски прашања по кажаното во отчетот за сработеното во нејзиниот ресор за изминативе две години, изјави дека засега не постои никаква официјална одлука за промена на условите за пензионирање и дека процесот е сè уште во фаза на анализа, при што препораките од меѓународните институции нема автоматски да значат нивно прифаќање од страна на Владата. Таа нагласи дека државата се согласила ММФ и Светска банка да направат анализа на пензискиот систем за да се добие појасна слика за состојбите во првиот и вториот пензиски столб, како и за долгорочната одржливост на системот, но дека конечните одлуки ќе зависат од владините процени.
Министерката посочи дека една од можните насоки што би можеле да произлезат од анализите е зголемување на старосната граница за пензионирање, но притоа додаде дека тоа е само очекување, а не веќе утврдена препорака. Таа истакна дека лично смета оти не треба да има задолжително поместување на границата, туку систем кој би овозможил поголема флексибилност и право на избор за граѓаните.
Според неа, оние што сакаат и се способни да продолжат да работат би требало да имаат таква можност, додека оние што сакаат да се пензионираат според постојните правила да не бидат принудени на дополнително продолжување на работниот век. Во тој контекст, таа нагласи дека „треба да се даде опција секој сам да одлучи што ќе прави понатаму“, посочувајќи дека во различни професии постојат различни услови на работа и дека не е исто да се работи во тешки и лесни работни услови.
Клучниот структурен ризик за пензискиот систем, според министерката, останува демографијата. Таа предупреди дека стареењето на населението и намалувањето на работоспособната популација претставуваат сериозен долгорочен предизвик не само за Македонија, туку и за Европа. Како што наведе, ММФ веќе укажува дека токму демографските движења ќе бидат најголем товар врз пензискиот фонд во иднина, а доколку не дојде до подобрување на тие трендови, негативните ефекти ќе станат поизразени на подолг рок. Таа додаде дека, иако на среден рок постојат механизми за стабилизација на буџетот и јавните финансии, демографијата останува фактор кој може да ја наруши долгорочната одржливост на системот.
Министерката информираше дека за 2026 година во државниот буџет се предвидени 19,6 милијарди денари за трансфер кон вториот пензиски столб, нагласувајќи дека овие средства се целосно планирани и обезбедени со ребалансот на буџетот за 2026 година. Таа појасни дека анализите што ќе ги спроведат меѓународните институции ќе го опфатат и функционирањето на двата пензиски столба, со цел да се утврди нивната ефикасност, финансиска одржливост и потенцијални потреби за реформа. Според неа, целта е да се добие појасна слика за тоа како функционира системот и кои се можните насоки за негово подобрување во иднина.
Во делот на фискалната политика, Димитриеска-Кочоска посочи дека Владата се соочила со потребата да спроведе антикризни мерки, особено во однос на цените на горивата, при што дел од акцизите биле намалени. Таа истакна дека ефектот од овие мерки врз буџетот изнесува околу 1,5 до 1,6 милијарди денари, но дека прецизно мерење на сите последици е тешко поради различни фактори, вклучително и промените во потрошувачката и влијанието на прекуграничната трговија. Според неа, дел од граѓаните од соседните земји користеле пониски цени за гориво во Македонија, што дополнително го отежнува точното утврдување на ефектите врз приходите.
Таа нагласи дека наплатата на даноците и царините се одвива стабилно и согласно со планираното, при што се бележи пораст на приходите во однос на претходните периоди. Во контекст на даночната политика, министерката објасни дека нема голем простор за промени во структурата на ДДВ поради европските правила и директиви, кои предвидуваат ограничен број на стапки и одредена фискална рамка што мора да се почитува доколку државата сака да напредува кон членство во Европската Унија.
Во однос на глобалниот минимален данок, таа информираше дека веќе се воведуваат измени согласно со OEЦД-правилата и дека се работи на олеснување на процесот на пријавување за мултинационалните компании, со цел да се избегнат административни проблеми и компликации со матичните држави на тие компании.
Во однос на јавните финансии, министерката оцени дека во последните две години е постигната фискална стабилизација, дисциплина во трошењето и подобрување на економските показатели. Таа наведе дека јавниот долг е намален на 58,9 проценти од БДП и дека државата во истиот период сервисирала 4,4 милијарди евра долг, додека истовремено обезбедувала средства за инвестиции, капитални проекти и редовно финансирање на обврските кон граѓаните и стопанството. Според неа, ваквиот пристап покажува дека фокусот е ставен на долгорочна стабилност наместо на краткорочни популистички мерки.
Димитриеска-Кочоска, исто така, истакна дека Владата работи на пошироки реформи во јавните финансии, дигитализација на процесите и борба против сивата економија, како и на подобрување на деловната клима. Во тој контекст, таа посочи дека реформската агенда веќе носи одредени резултати и дека дел од реформските чекори се исполнети, што придонело и за пристап до средства од европскиот План за раст. Според неа, економијата во последниот период бележи повисоки стапки на раст, инфлацијата е стабилизирана во однос на претходниот кризен период, а платите растат, што, според неа, укажува на постепено економско закрепнување.
(С. Бл.)
