Европа гледа во стагфлација: Нова голема криза на повидок, прогнозите се сѐ подраматични

Сѐ погласни се најавите дека Европа се соочува со нова голема криза, предизвикана од војната меѓу САД и Израел на Блискиот Исток.

Најголемиот проблем е што Иран практично го затвори Хормускиот Проток, клучен превозен пат низ кој минува околу една петтина од светската нафта. Иран, како дел од своето асиметрично војување, ги таргетира и големите енергетски капацитети во Катар и Саудиска Арабија, а прекините во глобалните енергетски текови не покажуваат знаци на намалување.

Експертите веруваат дека ниедна земја не е имуна на овој проблем, но тој е особено изразен во Европа и Азија, каде што зависноста од увезената нафта и гас е висока, а инфлацијата веќе претставува сериозен економски и политички предизвик.

Предупредувањата се сè подраматични
Италијанскиот министер за одбрана, Гвидо Кросето, издаде драматично предупредување за војна со Иран, наведувајќи дека има „застрашувачки“ информации што укажуваат на ескалација на конфликтот, чии последици ќе ги почувствува цела Европа.

Во интервју за весникот „Ла Република“, тој рече дека поради природата на неговата работа, има пристап до информации поради кои повеќе не може да спие. „Се плашам што би можело да се случи во наредните недели, како и последиците што тоа ќе ги има врз економијата и секојдневниот живот“, рече Кросето.

„Доколку војната продолжи, тоа ќе биде товар за европската економија споредлив со пандемијата на Ковид или почетокот на војната во Украина“, рече германскиот канцелар Фридрих Мерц.

На Европејците им се советува да работат од дома и да возат пар-непар
Членот на одборот на Европската централна банка, Јанис Стурнарас, за грчкото радио изјави дека Европа би можела да се соочи со рецесија ако конфликтот со Иран се одолговлекува и цените на нафтата се искачат над 150 долари за барел, објави Ројтерс.

Европскиот комесар за енергетика, Дан Јергенсен, предупреди дека последиците од оваа криза за енергетските пазари нема да бидат краткотрајни, додавајќи дека станува збор за „многу сериозна ситуација без крај на повидок“.

Тој ги повика земјите-членки да го следат советот на Меѓународната агенција за енергетика, кој, како што рече, вклучува работа од дома каде што е можно, намалување на ограничувањата на брзината на автопатите за десет километри на час, охрабрување на јавниот превоз, воведување систем пар-непар за приватни автомобили, охрабрување на споделување на возила и усвојување на навики за возење со поголема ефикасност на горивото.

„Колку повеќе нафта можете да заштедите, особено дизел и гориво за авиони, толку подобро ќе биде за сите нас“, рече Јергенсен.

Зошто последиците би можеле да бидат толку сериозни?
Кога ќе се собере сè, јасно е дека предупредувањата стануваат посериозни, речиси катастрофални. Но, зошто последиците од кризата би можеле да бидат толку сериозни?

Само околу 3,8 проценти од нафтата што поминува низ Хормускиот Проток оди во Европа, според Visual Capitalist. Помеѓу 12% и 14% од течниот природен гас во Европа од Катар доаѓа преку таа рута.

Но, клучниот проблем не е количината, туку начинот на кој функционира пазарот. Цените на нафтата и гасот се одредуваат глобално, па секое нарушување на снабдувањето влијае на Европа без оглед на нејзиниот ограничен физички увоз.

Денес, цената на суровата нафта од типот Брент е 104,63 долари за барел. Пред војната, цената на суровата нафта од типот Брент беше околу 60 долари за барел. Таквиот скок на цената јасно покажува колку силно и брзо реагира пазарот.

„Ако Хормускиот Проток остане затворен уште еден месец без никакви знаци за непосредно решение, цената на суровата нафта од типот Брент ќе се движи кон 190 долари“, рече Џон Пејзи, претседател на „Стратас Адвајзорс“, според Ројтерс.

Како што објаснува тинк-тенкот Бругел, најголемата ранливост на Европа е течниот природен гас. Ако протокот низ Хормускиот Проток се намали, снабдувањето на глобалниот пазар веднаш се намалува, а Европа мора да се натпреварува со Азија за ограничени количини, што брзо ги зголемува цените на гасот.

Каде сѐ ќе се одрази?
Првото и највидливо влијание веќе се чувствува кај цените на горивата. Поради порастот на цените на нафтата на светските пазари, цените на горивата нагло пораснаа. Според податоците од Европската комисија, просечната цена на бензинот во ЕУ се зголемила од околу 1,64 на 1,77 евра за литар. Таквиот раст брзо се прелева во остатокот од економијата.

Политико предупредува дека за разлика од кризите од 1970-тите или 2022 година, сегашното нарушување влијае на сите извори на енергија, од сурова нафта и гас до дизел и авионско гориво.

Аналитичарката Ана Марија Јалер-Макаревич предупредува дека пазарите се соочуваат со ретко видено сценарио за целосно исклучување на клучен енергетски портал. Додека кризите во 1970-тите ги намалија глобалните залихи за околу 7 проценти, сега се засегнати околу 20 проценти од светската понуда.

Еуроњуз пишува дека индустриите што трошат големи количини енергија, како што се челикот, хемиската индустрија и цементот, веќе бараат итна државна помош.

Инфлацијата скокна, Хрватска најлоша во ЕУ
Инфлацијата во еврозоната скокна на највисоко ниво за повеќе од една година во март поради наглиот пораст на цените на горивата. Таа изнесуваше околу 2,5% во март, над целта на Европската централна банка.

Највисока инфлација во ЕУ е во Хрватска. Според Централниот завод за статистика, инфлацијата во март изнесуваше 4,8 проценти на годишна основа во споредба со истиот месец минатата година, додека Евростат ја проценува инфлацијата во Хрватска во март на 4,7 проценти на годишна основа.