Европа до граѓаните: Работете од дома, не патувајте, возете пар-непар, не гответе на гас. Војната во Иран води кон невиден енергетски шок

Со оглед на тоа што војната во Иран се заканува да ги задуши енергетските текови во догледна иднина, Европа се соочува со шок во снабдувањето што ветува дека ќе го осакати производството, ќе ги приземји авиокомпаниите, ќе ги зголеми цените на храната, ќе ги зголеми трошоците за позајмување и ќе ја врати инфлацијата назад кон кризните нивоа. Ден Јергенсен, комесар на Европската комисија за енергетика и домување, вели дека дури и ако дојде мирот утре, нема да му се вратиме на вообичаеното работење во догледна иднина

Ден Јергенсен, комесар на Европската комисија за енергетика и домување, ги повика граѓаните на ЕУ да работат од дома и да патуваат поретко, а владите членки да продолжат да инвестираат во обновливите извори на енергија, бидејќи не е познато кога ќе заврши енергетската криза што избувна поради нападот на САД и Израел врз Иран, објави „Политико“.

– Дури и ако дојде мирот утре, нема да му се вратиме на вообичаеното работење во догледна иднина. Колку повеќе можеме да заштедиме нафта, особено дизел и авиогориво, толку подобро ќе бидеме – рече Јергенсен по вонредниот состанок на министрите за енергија на ЕУ во вторник.

Тој тврдеше дека ова мора да биде времето кога ќе стане Европа енергетски независна. Министерските разговори во вторникот завршија без конкретни предлози, иако Јергенсен вети дека Комисијата ќе презентира пакет мерки на ниво на ЕУ во блиска иднина. Дополнително, тој им наложи на сите жители на земјите членки на Унијата да ги слушнат предлозите за справување со гореспоменатата криза, презентирани од Меѓународната агенција за енергија (ИЕА) во втората половина на март. ИЕА апелираше да се работи од дома каде што е можно, помалку да се готви на гас и да се намали ограничувањето на брзината на автопатиштата за десет проценти.

Агенцијата предложи да се поттикне јавниот превоз и да се воведе ограничување за приватните автомобили, како што е системот пар-непар. Дополнително, меѓу предлозите е и: споделување на автомобилите и усвојување ефикасни практики на возење; ефикасно возење за патни комерцијални возила и испорака на стоки; пренасочување на транспортот на течен нафтен гас (ЛПГ); избегнување на воздушниот сообраќај каде што има алтернативни опции и зголемување на флексибилноста со петрохемиските суровини.

Со оглед на тоа што војната во Иран се заканува да ги задуши енергетските текови во догледна иднина, Европа се соочува со шок во снабдувањето што ветува дека ќе го осакати производството, ќе ги приземји авиокомпаниите, ќе ги зголеми цените на храната, ќе ги зголеми трошоците за позајмување и ќе ја врати инфлацијата назад кон кризните нивоа. Додека последните танкери што носат фосилни горива од Персискиот Залив влегуваат во европските пристаништа, се чини дека лидерите на континентот почнуваат да го сфаќаат обемот на она што ќе се случи, пишува бриселски „Политико“. Нафтата и гасот се од витално значење за транспортот и греењето, но, исто так,а го поткрепуваат целиот индустриски синџир на снабдување, влијаејќи на производството на храна, пластика, хемикалии и на земјоделството. И тоа не го вклучува недостигот на други ресурси предизвикан од затворањето на Хормутскиот Проток, вклучувајќи ги ѓубривата и хелиумот, кој се користи во производството на микрочипови.

„Политико“ ги истакнува ризиците со кои се соочува европската економија доколку продолжи она што Фатих Бирол, извршниот директор на Меѓународната агенција за енергија, го опиша како „најголема закана за глобалната енергетска безбедност во историјата“. За разлика од претходните кризи – главно, нафтениот шок што следуваше по ембаргото на нафта на ОПЕК во 1973 година и гасниот шок што следуваше по руската инвазија на Украина во 2022 година – сегашната паника подеднакво влијае на сето снабдување со енергија, почнувајќи од суровата нафта и природниот гас до рафинираните производи како што се горивото за авиони и дизелот.

– Пазарите сега се борат со сценарио за кое долго се дискутираше во теоријата, но ретко се сметаше за можно – ефикасно исклучување на најкритичниот енергетски пункт во светот. Додека кризите од 1970-тите уништија седум проценти од глобалните резерви, затворањето на Хормутскиот Проток влијае на 20 проценти – рече Ана Марија Џелер-Макаревич, водечки аналитичар за енергија за тимот за Европа во Институтот за енергетска економија и финансиска анализа.

Првпат кога избувна војната, претставниците на ЕУ се надеваа дека блокот ќе биде поштеден од сериозни недостатоци благодарение на неговата релативно ниска изложеност на Персискиот Залив, од кој се потпираше само за 6 проценти од својата сурова нафта и под 10 проценти од својот природен гас.

Најголемиот ризик артикулиран на безброј министерски и технички состаноци беа повисоките цени. Безбедноста на снабдувањето на Европа ретко беше доведувана во прашање, при што претставниците посочуваа на разновидните извори на континентот надвор од Персискиот Залив: САД, Норвешка, Азербејџан и Алжир. Најголем ризик, рекоа тие, е дека конфликтот ќе трае долго време – само тогаш снабдувањето сериозно ќе загрижи.

Како што влегува војната во својата петта недела, тие стравувања се потврдуваат. Една непосредна загриженост е дека азиските земји, кои пред војната се потпираа на Заливот за околу 80 проценти од својот гас и нафта, почнуваат да ја зголемуваат цената на тие производи додека се борат со намалените резерви.