ЕУ ги менува правилата на игра: Нов модел за проширување на Брисел – придобивки од ЕУ пред членството, но под строги услови

Европската Унија подготвува најрадикална промена во својата политика на проширување досега. Според нацрт-предлогот на Европската комисија, на земјите-кандидати ќе им се понуди постепен пристап до единствениот пазар и до европските фондови, дури и пред официјално да се приклучат кон блокот.

Во нацрт-документот подготвен од Александар Адам, виш советник на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, се претставува модел на „постепена интеграција“.

Според „Политико“, овој план би им овозможил на земјите во процесот на пристапување да учествуваат во трговија без бариери и во истражувачки програми, како и да ја продлабочат индустриската соработка уште во раните фази на преговорите.

Сепак, овие економски придобивки нема да дојдат без услови. Пристапот до најзначајниот економски ресурс на ЕУ ќе зависи директно од целосното усогласување со надворешната политика на Унијата, спречувањето на споделувањето чувствителни технологии со ривалски држави како Русија и Кина, како и од доследното почитување на демократските стандарди.

Според документот, Европската комисија има намера да понуди забрзани „патокази“ за Украина, Молдавија, Албанија и Црна Гора.

Од друга страна, во однос на Македонија, Србија, Босна и Херцеговина, Косово и Турција, документот констатира дека нивните процеси на пристапување се одолговлекуваат со години, создавајќи ризик од замор, дисфункција и потенцијално свртување кон Москва или Пекинг.

Токму затоа, новиот концепт има за цел да понуди опипливи придобивки за граѓаните и економиите на Западен Балкан уште за време на самиот процес на преговори, наместо да се чекаат децении за полноправно членство.

Клучните области идентификувани за засилена соработка ги вклучуваат високотехнолошките сектори, полупроводниците, вештачката интелигенција, квантната технологија, биотехнологијата и вселенската индустрија.

Клучна иновација во предлогот е принципот на реверзибилност. Доколку земја-кандидат назадува во областите на владеењето на правото и демократијата, не успее да ги спроведе санкциите на ЕУ или споделува чувствителни податоци со непријателски настроени влади, економските придобивки што ѝ се нудат би можеле веднаш да бидат суспендирани или целосно укинати.

„Процените за пристапување мора да ги земат предвид стратешкото усогласување, критичните зависности и капацитетот за управување со ризиците поврзани со инфраструктурата и синџирите на снабдување. Таму каде што овие услови не се исполнети, обемот на учество мора да се прилагоди“, се наведува во предлогот, чии делови ги пренесе порталот Klix.ba.

Реформи и во самата ЕУ
За да се спречат внатрешни блокади по приемот на нови членки – извлекувајќи поуки од случаите кога Унгарија го искористи своето право на вето за да ги блокира санкциите против Русија и помошта за Украина – планот предвидува и промени на правилата во рамките на самата ЕУ.

Брисел размислува за поширока примена на гласањето со квалификувано мнозинство, со што би се заменил сегашниот услов за едногласност во стратешките области, како што се воведувањето санкции, одговорот на кризи поврзани со човековите права и распоредувањето цивилни мисии.

Официјалниот предлог за овој пакет ќе им биде претставен на европските функционери на 6 октомври, по враќањето на Урсула фон дер Лајен од нејзината турнеја низ Западен Балкан.

Лидерите на земјите-членки на ЕУ ќе разговараат за овој план на самитот во Брисел на 15 октомври. Комесарката за проширување, Марта Кос, изјави дека овие иницијативи, поддржани од клучните европски министри за надворешни работи, нудат можност за „есен на проширувањето“ во која може да се постигне напредок без преседан.