Во година во која доминира феноменот Ел Нињо, во фокусот повторно доаѓа уште еден важен климатски термин – Келвиновиот бран.
Кога ќе го слушнеме зборот „бранови“, најчесто помислуваме на песочни плажи и сурфери, но во овој случај станува збор за сосема поинаков природен механизам. Станува збор за огромни планетарни осцилации кои се одвиваат во долг временски период и се протегаат на повеќе од 6.000 километри, долж целиот екваторијален Тихи Океан. Тие можат да придонесат за развој или зајакнување на епизодата на Ел Нињо.
Овие колосални поместувања на енергијата патуваат тивко под површината на морето, пренесувајќи огромни количества топлина кон исток и менувајќи ја климатската рамнотежа.
Почетниот сигнал на овие феномени е целосно невидлив за човечкото око, бидејќи се движи во длабочините на океанот, потиснувајќи ги топлите водени маси кон нови подрачја и претставувајќи еден од клучните фактори за појава на екстремни временски услови од големи размери.
Потеклото на феноменот и загревањето на океанот
Во нормални услови, пасатите дуваат кон запад, потиснувајќи ги топлите површински води кон западниот дел на Тихиот Океан. Меѓутоа, кога овие ветрови ослабуваат или го менуваат правецот и се претвораат во силни западни ветрови, топлата вода почнува да се движи кон исток, предизвикувајќи опаѓачки Келвинов бран долж екваторот.
На ваквиот бран обично му се потребни два до три месеци за да го помине тропскиот басен на Пацификот. Додека се движи, тој ја зголемува дебелината на топлиот површински слој на океанот и ја потиснува термоклината – слојот во кој температурата на водата нагло опаѓа – на поголема длабочина.
На тој начин се спречува студената вода од подлабоките слоеви да излезе на површината. Ова „блокирање“ значително ја зголемува температурата на површината на морето, во некои случаи и за неколку степени.
Истражувачите, со помош на сателити на НАСА, како што е Michael Freilich Sentinel-6, непрекинато го следат нивото на морето за да ги забележат овие аномалии уште во моментот кога ќе се појават.
Раст на нивото на морето долж бреговите
Кога екваторијалниот бран ќе стигне до Јужна Америка, дел од огромното количество топла вода што го носи се насочува кон север и останува заробено долж бреговите. Како што топлата вода се шири, бранот предизвикува привремен пораст на нивото на морето во крајбрежните подрачја.
Прогнозите укажуваат дека во текот на есента оваа огромна водена маса ќе стигне до Калифорнија, а се очекува да пристигне во заливот на Сан Франциско на почетокот на октомври. Процесот би можел да го зголеми нивото на морето за речиси 30 сантиметри.
Доколку ваквиот пораст се совпадне со висока плима или силни бранови предизвикани од невреме, значително би се зголемил ризикот од сериозни поплави и ерозија на брегот. За време на претходните епизоди на Ел Нињо, НАСА регистрирала пораст на нивото на морето за повеќе од 20 сантиметри долж западниот брег на САД.
Врската со Росбиевите бранови и ураганите
Додека Келвиновите бранови се движат кон исток, сроден феномен се движи во спротивна насока. Кога енергијата ќе стигне до источниот Пацифик, дел од неа се рефлектира кон запад во форма на Росбиеви бранови, кои се движат многу побавно, но исто така имаат планетарни размери.
Овој повратен „удар“ на енергијата влијае врз глобалната атмосфера. Океанските бранови не создаваат циклони директно, но нивната способност да го засилат Ел Нињо ги менува шемите на врнежи и ветрови во повисоките слоеви на атмосферата.
Ел Нињо често го отежнува формирањето урагани над Атлантскиот Океан, додека истовремено создава поповолни услови за развој на бури над Пацификот. Во исто време, атмосферските Келвинови бранови можат да ги „групираат“ невременските системи, создавајќи услови за развој на силни тропски циклони.
Како може да влијае врз Европа и Балканот?
Иако дејствувањето на Келвиновите бранови се одвива илјадници километри далеку од Македонија и Балканот, енергијата што тие ја пренесуваат може индиректно да влијае врз временските услови во Европа, токму преку феноменот Ел Нињо.
Промените на температурата во тропскиот Тихи Океан можат да предизвикаат атмосферски „ланчани реакции“ од големи размери. Росбиевите бранови потоа можат да го пренесат дел од овој сигнал кон северниот Атлантик и Европа.
За Македонија и поширокиот Балкански регион тоа значи дека силен Ел Нињо може да влијае врз атмосферската циркулација, движењето на воздушните маси и патеките на циклоните, а со тоа и врз температурите и количината на врнежи.
Сепак, влијанието не е исто при секоја епизода на Ел Нињо, ниту пак се манифестира на ист начин во сите годишни времиња.
Истражувањата за поширокиот европски и балкански регион покажуваат поврзаност меѓу Ел Нињо и промените во распоредот на врнежите, особено во текот на зимата и раната пролет. За Македонија и Балканот овој сигнал е сложен и може значително да се разликува од една до друга година.
Затоа, за нашиот регион не е клучно тоа што Келвиновиот бран директно носи невреме од Пацификот, туку фактот што тој е дел од синџирот на океански и атмосферски процеси кои можат да ја променат глобалната циркулација.
Овие промени, со временско задоцнување од неколку недели или месеци, можат да влијаат и врз временските услови над Европа.
Во случај на силен Ел Нињо, Македонија и земјите од регионот би можеле да имаат поинаков распоред на дожд, снег и температури во однос на вообичаените климатски вредности. Сепак, тоа не значи дека секоја ваква појава задолжително носи ист тип зима – на пример, секогаш блага или секогаш студена.
Конечната слика во Македонија и Балканот зависи од сложената интеракција на Ел Нињо со атмосферската циркулација над северниот Атлантик и Европа, како и со други климатски фактори.
