Џиновска бомба на дното на океанот: Исфрлени се 150.000 тони радиоактивен отпад, а од „бурињата на смртта“ истекува содржината

Во периодот помеѓу 1949 и 1982 година, повеќе од 200.000 буриња што содржеле таканаречен „нискорадиоактивен“ отпад – со вкупна тежина поголема од 150.000 тони – биле исфрлени на дното на Атлантскиот Океан. Поголемиот дел од овој опасен товар завршил на длабочини од три до пет километри. Со децении, точната судбина на овие буриња останала мистерија. Сепак, научниците неодамна користеа подморници со екипаж за да спроведат детално истражување на една од најголемите заборавени локации за радиоактивен отпад на планетата.

Глетката што ја затекнале била алармантна: многу контејнери биле сериозно кородирани и целосно уништени, додека радиоактивниот материјал активно истекувал од некои буриња и се ширел по океанското дно.

Луѓето мислеле дека океанот ќе „проголта“ сè

Колку и да изгледа неверојатно, ваквото истекување всушност се совпаѓа со плановите осмислени од експертите во средината на 20-тиот век. Иако „ниско ниво“ на зрачење секако не значи „безбедно“, прописите во тоа време биле загрижувачки благи. Преовладувало мислењето дека е доволно бурето да стигне до морското дно цело и да остане запечатено само додека не се распаднат краткотрајните радиоактивни елементи. Според тогашната логика, отпадот потоа би можел полека да истече и безбедно да се „разреди“ во огромното пространство на океанската вода. Проблемот лежи во фактот што отпадот содржи цезиум-137, изотопи на плутониум, тритиум и други материи со радиоактивност што може да опстои илјадници години – супстанции што не исчезнуваат туку-така.

Експедиции и шокантно откритие

Нуклеарниот инженер Патрик Шардон и морскиот геолог Хавиер Ескартин од Францускиот национален центар за научни истражувања започнаа историска мисија. Во јуни 2025 година, тие успеаја да лоцираат и мапираат 3.355 буриња користејќи автономни подморници. Во мај 2026 година, тие се вратија со „Наутил“ (Nautile) – подморница за три лица – и се спуштија до неверојатна длабочина од 4.700 метри за да ги испитаат контејнерите одблизу.

Покрај кородираниот метал и опасните материи што истекувале, тие открија нешто навистина фасцинантно. На пустото, песочно морско дно, овие „буриња на смртта“ станале оази на живот! Морските анемони се прицврстиле за контејнерите, додека сунѓери, морски краставици, риби и ракови напредувале во нивната околина. Особено раковите ги користат радиоактивните буриња како совршени скривалишта.

Дали радијацијата го загрозува синџирот на исхрана?

Инструментите поставени околу бурињата јасно го детектирале присуството на кобалт-60 и ниобиум-94, како и високи концентрации на цезиум-137 и америциум-241 – нивоа значително над природната позадина. Прашањето што сега ги загрижува научниците е: дали овие мутирани екосистеми и животните што живеат на бурињата се трујат од радиоактивните материјали и во која мера? Сепак, научниците тврдат дека нема причина за глобална паника. Слични истражувања – како оние поврзани со потонатата советска нуклеарна подморница „Комсомолец“ – покажале дека иако нивоата на радијација се стотици илјади пати повисоки во непосредна близина на изворот, тие драстично опаѓаат до нормални вредности на растојание од само неколку метри, како што радијацијата се распрснува во огромниот волумен на морска вода. Не биле пронајдени траги од контаминација дури ни на подморницата „Наутил“ откако таа се вратила на површината.

Овие огромни радиоактивни гробишта во никој случај не се безопасни, но сепак првичните резултати укажуваат на тоа дека загадувањето не се шири нашироко низ светските океани. Научниците сега се соочуваат со фаза на опсежни анализи кои вклучуваат примероци од вода, седимент и морски свет, за конечно да утврдат што точно се случува на оваа колосална локација за одлагање нуклеарен отпад на дното на Атлантскиот Океан.