Дали е остварен сонот на древните алхемичари? Американски стартап тврди дека претворил жива во злато

Златото произведено во лабораторија можеби веќе не е само сон на алхемичарите. Една малку позната американска компанија, „Marathon Fusion“, тврди дека успеала да претвори жива во стабилно злато – и тоа со стапка десет пати повисока од претходниот рекорд поставен од ЦЕРН (CERN). Доколку овие резултати се потврдат, се поставува интересно прашање: дали златото произведено во лабораторија еден ден би можело да влијае врз цената на овој благороден метал, исто како што синтетичките дијаманти го променија пазарот на скапоцени камења?

Компанијата „Marathon Fusion“ со седиште во Сан Франциско во средата објави дека во текот на септември успешно извршила трансмутација – претворање на еден хемиски елемент во друг – при што од жива било добиено стабилно злато. Ова тврдење, кое допрва треба да биде независно потврдено, повторно ги разгори дискусиите за можноста за производство на злато без ископување, како и за потенцијалните последици што таквата технологија би можела да ги има врз пазарот.

Кој стои зад компанијата што тврди дека произвела злато?

„Marathon Fusion“ е основана во 2023 година од Кајл Шилер и Адам Рутковски, поранешен инженер во „SpaceX“. Овој стартап развива системи за гориво наменети за идните фузиски електрани, кои имаат за цел да произведуваат електрична енергија преку спојување на атомски јадра – процес сличен на оној што се одвива во внатрешноста на Сонцето.

На својата веб-страница, компанијата го наведува Министерството за енергетика на САД како партнер; во 2023 година, таа доби и признание од ARPA-E, агенција што поддржува високоризични истражувања во областа на енергетиката. Меѓу нејзините инвеститори се наоѓаат „Breakthrough Energy“ – мрежа за развој на климатски технологии основана од Бил Гејтс – како и рударската групација „Anglo American“, сопственик на „De Beers“, еден од најпознатите светски производители на природни дијаманти.

Оваа поврзаност е особено значајна, особено ако се земат предвид промените на пазарот на дијаманти по појавата на скапоцени камења одгледани во лабораторија.

Како живата била претворена во злато?

Во своето соопштение, „Marathon Fusion“ тврди дека успешно произвела „вистинско, стабилно злато“, надминувајќи го рекордот поставен од ЦЕРН за десет пати. Во 2025 година, Европската организација за нуклеарни истражувања (ЦЕРН) објави дека, користејќи го Големиот хадронски судирач (LHC) — најмоќниот акцелератор на честички во светот — во периодот помеѓу 2015 и 2018 година, произвела приближно 29 пикограми злато (29 трилионити делови од грам).

Тоа изнесуваше околу 86 милијарди атомски јадра на злато, кои постоеја само еден исклучително краток миг пред да бидат уништени при судирите со опремата на акцелераторот.

Американскиот стартап тврди дека користи поинаков процес. Тие ја бомбардираат живата со неутрони, создадени за време на реакции на фузија, претворајќи ја во нестабилен изотоп кој потоа, преку радиоактивно распаѓање, се трансформира во злато.

Компанијата исто така наведува дека, користејќи ја својата плазма-центрифуга, соборила советски рекорд стар 40 години. Овој уред ротира електрично наелектризиран гас со голема брзина, со цел да ги раздвои изотопите што се користат како гориво за фузија.

Во тек е и изградба на реактор во Сан Франциско, чија цел е постигнување рекордна густина на моќноста — односно, максимизирање на енергетскиот принос во однос на големината на постројката.

Сепак, тврдењата за производство на злато сè уште не се независно потврдени. Достапните податоци не откриваат колку злато навистина е произведено, ниту пак вкупните трошоци за процесот. Овие прашања се клучни за проценка на потенцијалната комерцијална примена на оваа технологија.