Четири децении од катастрофата во нуклеарната централа во Чернобил – трагедија со непресметливи последици што го потресе светот

Пред 40 години, во раните утрински часови на 26 април 1986 година, четвртиот реактор во советската нуклеарна централа во Чернобил експлодираше и ја предизвика најлошата мирнодопска нуклеарна катастрофа, по што илјадници луѓе загинаа од зрачење, а радиоактивен облак покри значителен дел од Европа, со непресметливи последици, најтешки во областа на јужна Белорусија и северна Украина.

Според некои толкувања, до денес од последиците на зрачењето починале помеѓу 200.000 и 400.000 луѓе, а се верува дека до пет милиони луѓе ги почувствувале последиците од зрачењето во поголема или помала мера.

Чернобил се наоѓа на крајниот север од Украина, во пограничната зона со Белорусија, околу сто километри северно од Киев. Во таа област, советските власти изградија електрана почнувајќи од 1970-тите, во која четири реактори, тип РМБК-1000, работеа во времето на трагедијата во април 1986 година, а уште два беа во изградба. Во тоа време, Чернобил покриваше приближно 10 проценти од потрошувачката на електрична енергија во Украина.

Катастрофата се случи во реакторот 4, за време на тестовите поврзани со системот за ладење во случај на прекин на електричната енергија.

Тестови од овој тип беа обидени во Чернобил во 1982, 1984 и конечно во 1986 година. Иако по првите два теста беа направени дополнителни модификации и подобрувања, поради незадоволителни резултати, во 1986 година системот се распадна и реакторот експлодираше.

Првите официјални објаснувања по трагедијата беа дека станува збор за неправилно ракување, човечка грешка. Подоцна, нуклеарните експерти разјаснија дека реакторите од овој тип имаат сериозни системски недостатоци и дека основната причина за трагедијата е дизајнот на самиот реактор RMBK-1000.

Бидејќи експлозијата се случи во 01:23 часот по московско време, а обемот на трагедијата не беше јасен, беше обид за класично гаснење. Речиси сите членови на противпожарната екипа што брзо пристигнаа на местото на трагедијата ќе починат во следните денови или недели од ефектите на изложеноста на зрачење.

Првите реакции на лидерите и на изборните и на локалните партиски организации беа ограничени на објаснувања дека сè е под контрола и дека станува збор за инцидент. Властите во Киев и Москва реагираа на ист начин.
Властите во Москва ќе почнат да се сомневаат во обемот на трагедијата дури откако советските нуклеарни експерти успеаја да ја истакнат сериозноста на ситуацијата.

Подоцна истиот ден, беше формирана соодветна комисија за да ја испита несреќата. Валериј Легасов (1936 – 1988), заменик-директор на московскиот „Курчатовски институт за атомска енергија“, беше назначен да го води. Заедно со експертите, Борис Шчербина (1919 – 1990), експерт за енергетика, член на Централниот комитет и долгогодишен вицепремиер на Советскиот Сојуз, беше испратен од Москва како централна политичка фигура.

Населението на блискиот Припјат, каде што живееја работниците во електраната, беше евакуирано дури во раните попладневни часови на 27 април, вкупно околу 49.000 луѓе.

А следниот ден, 36 часа по несреќата, беше заклучено дека евакуацијата на населението од зона од 10 км е неопходна, а потоа областа за евакуација беше проширена на 30 км. Откако размерите на катастрофата станаа јасни, започна полнењето на отвореното јадро на реакторот, со хеликоптери од воздух, со над 5.000 тони песок, олово, глина и бор. Тоа беше ужасно ризична работа и одзеде многу животи. Над 600 пилоти извршија илјадници летови за полнење. Пожарот во реакторот 4 не беше изгаснат до 10 мај, пренесе „Танјуг“.