Унгарија наскоро онлајн ќе објави десетици илјади досиеја од комунистичката тајна полиција – чекор што ниту една влада не се осмелила да го преземе по падот на комунизмот. Сега, секој граѓанин ќе може да пребарува низ списоците на доушници и соработници поврзани со поранешните безбедносни служби.
Објавувањето е темпирано да се совпадне со 70-годишнината од советското задушување на продемократското востание во 1956 година и го исполнува предизборното ветување на премиерот Петер Маѓар, пренесува агенцијата „Хина“.
Неговата партија „Тиса“ освои двотретинско мнозинство во април, ставајќи крај на 16-годишното владеење на Виктор Орбан. Во тоа време, Маѓар најави дека владата ќе го исполни „едно од најважните ветувања на демократската транзиција“ преку јавно достапни и пребарувливи досиеја.
Министерката за правда Марта Горог, која го предложи законот, нагласи дека способноста за соочување со минатото е суштински предуслов за функционирање на демократска држава заснована на владеење на правото.
Базата на податоци Nyitottaktak.hu („Отворени досиеја“) ќе биде пуштена во употреба на 4 ноември – денот кога советските тенкови влегле во Будимпешта во 1956 година за да го задушат востанието што започнало на 23 октомври. Околу 2.500 Унгарци загинале за време на задушувањето на востанието, додека околу 200.000 избегале од земјата. Во првата фаза, ќе биде можно пребарување на таканаречените „картони број 6“, евиденциските книги „Б“, податоци од досиејата „Б“ и некласифицирани податоци за мрежата на соработници зачувани на магнетни ленти. Картоните 6 и евиденциските книги „Б“ претставувале официјални записи за регистрација на секој доушник, неговите соработници и начинот на кој биле придобиени за соработка.
Станува збор за документација што го претставува административниот столб на поранешната унгарска тајна служба.
Втората фаза ќе следи на 25 февруари 2027 година, на Денот на сеќавањето на жртвите на комунизмот, кога ќе бидат објавени околу 9.000 детални досиеја од категоријата „Б“, од кои некои содржат и по неколку стотици страници. Објавувањето беше одложено за две недели бидејќи прегледот на материјалот траеше подолго од очекуваното, а архивата, очекувајќи голем број посетители, ја постави базата на податоци на надворешни сервери. Чувствителните податоци, како што се информациите за здравјето, зависностите и сексуалната ориентација, ќе бидат отстранети од досиејата.
Досега, пристап до досиејата имаа само истражувачите, додека граѓаните имаа пристап само до сопствените досиеја или до оние на блиски роднини.
Во периодот меѓу 1956 и 1989 година, биле евидентирани околу 55.000 тајни соработници на тогашната Управа за државна безбедност. Тие ги следеле пријателите, роднините, соседите и колегите барајќи знаци на несогласување со режимот и западно влијание, а нивните извештаи честопати доведувале до апсења и испрашувања.
За средби со офицерите се користеле таканаречените „К-станови“ – односно „тајни станови“ – во центарот на Будимпешта.
Не постои официјална проценка за тоа колку од овие доушници се сè уште живи. Врз основа на досегашните извештаи на истражувачите, се знае само дека многу поединци споменати во архивите веќе не се меѓу живите.
