среда, ноември 18, 2026
Дома БАЛКАН Австрија со нова поддршка за медиумите, ќе издвојува милиони евра за весниците...

Австрија со нова поддршка за медиумите, ќе издвојува милиони евра за весниците и за дигиталното новинарство

0
EPA/CHRISTIAN BRUNA

Австриската влада предвидува 26,5 милиони евра годишно за дистрибуција на печатените изданија, а дополнителни средства ќе се издвојуваат за дигитална трансформација. Малите редакции ќе добијат одредени олеснувања, но строгите критериуми за државна помош остануваат. Според образложението на предлогот, целта е да се зачува пристапот до новинарски содржини и во деловите од земјата каде што печатените весници имаат важна улога во информирањето на населението

Австрија подготвува нов модел на државна поддршка за медиумите, со кој сака да ги ублажи финансиските проблеми на печатените изданија, да ги зајакне регионалните весници и да го поттикне развојот на дигиталното новинарство. Како што известува дописникот на „Слободен печат“ од Виена, новиот пакет предвидува 26,5 милиони евра годишно за поддршка на дистрибуцијата на весници, дополнителни средства за дигитална трансформација и финансиска помош за заштита на новинарите. Истовремено, од почетокот на 2026 година важат и нови правила за распределба на средствата од фондот за квалитетно новинарство, со одредени олеснувања за малите редакции.

Реформата доаѓа во период кога традиционалните медиуми се соочуваат со раст на трошоците за печатење и дистрибуција, намалување на приходите од огласување и сè посилна конкуренција од дигиталните платформи. Владата смета дека без дополнителна поддршка постои опасност дел од регионалните и локалните изданија да ја изгубат економската основа за редовно информирање на јавноста.

Централниот дел од новиот медиумски пакет е воведувањето посебна поддршка за дистрибуција на печатените изданија. Предвидени се 22,5 милиони евра годишно за доставување претплатени дневни и неделни весници до домаќинствата, без разлика дали дистрибуцијата се врши преку рана утринска достава, пошта или преку друг начин на директна испорака.

Дополнителни четири милиони евра годишно се наменети за неделни и за двонеделни печатени изданија без адресирана достава, под услов тие да имаат новинарски карактер и да покриваат теми од најмалку окружно значење. Со тоа, во системот на поддршка се вклучуваат и регионалните и окружните весници, кои честопати имаат ограничен пазар и помали можности за остварување приходи од рекламирање.

Висината на помошта за претплатените весници ќе се пресметува според бројот на доставени примероци. За првите девет милиони примероци се предвидени по 16 центи, за следните до 26 милиони по седум центи, а за дополнителните примероци по 1,6 центи. Субвенцијата, сепак, нема да може да покрие повеќе од половина од реалните трошоци за дистрибуција. Доколку вкупниот износ на одобрените барања го надмине расположливиот буџет од 22,5 милиони евра, субвенциите за сите корисници ќе бидат соодветно намалени, така што вкупната исплата нема да го надмине предвидениот фонд.

Оваа мерка би можела да биде особено важна за помалите печатени медиуми, кои немаат големи тиражи и развиена дистрибутивна мрежа. За регионалните весници, намалувањето на трошоците за доставување може да значи зачувување на постојните претплати, но и можност за продолжување на издавачката дејност во помалите градови и руралните средини.

Сепак, помошта не е наменета за секое бесплатно издание. Весниците што се делат на јавни места, без организирана достава до домаќинствата, нема да можат да ја користат новата субвенција за дистрибуција. Предвидените средства за регионалните изданија се однесуваат на печатени материјали кои ги исполнуваат условите за новинарски карактер, најмалку 60 проценти сопствени содржини и редовно објавување.

Според образложението на предлогот, целта е да се зачува пристапот до новинарски содржини и во деловите од земјата каде што печатените весници имаат важна улога во информирањето на населението.

Помалите портали и редакциите меѓу можностите и ограничувањата

Покрај печатените изданија, значаен дел од реформата се однесува и на дигиталните медиуми. За фондот за дигитална трансформација се предвидува продолжување на финансирањето и зголемување на средствата на 24 милиони евра годишно во 2027 и 2028 година, односно по четири милиони евра повеќе од претходно планираното.

Овие средства треба да им помогнат на приватните медиумски компании да ги модернизираат своите деловни и редакциски процеси, да инвестираат во дигитални производи и да развиваат нови модели за работа во услови на променет медиумски пазар. Тоа може да биде значајна можност и за помалите издавачи кои сакаат да го развиваат своето интернет-издание, да ја подобрат техничката инфраструктура или да воведат нови дигитални услуги.

Сепак, новата поддршка не значи дека секој мал портал автоматски ќе добие право на државни средства. Постојниот Закон за финансирање квалитетно новинарство поставува конкретни услови за тоа што се смета за професионален онлајн медиум.

За да може да конкурира за редовната поддршка за квалитетно новинарство, онлајн медиумот, меѓу другото, треба да има најмалку три новинари вработени со полно работно време, најмалку 65 проценти редакциска содржина и најмалку 150.000 различни корисници кои месечно го посетуваат порталот. Медиумот треба да има уреднички организирана редакција, да објавува разновидни содржини и најмалку половина од неговата публика да биде во Австрија.

Овие услови покажуваат дека малите портали и самостојните издавачи и натаму можат да имаат тешкотии да стигнат до редовната поддршка. Портал со мала редакција, ограничен број вработени и помала посетеност, може да произведува квалитетни и оригинални содржини, но сепак да не ги исполнува формалните критериуми.

Одредено олеснување донесуваат новите правила што стапија во сила на 1 јануари 2026 година и ќе се применуваат при барањата за финансирање во 2027 година. Во исклучителни случаи, особено кај најмалите редакции, во бројот на новинари може делумно да се пресмета и работното време на вработен управител или друго лице на раководна позиција, доколку тоа лице претежно извршува и новинарски или уреднички задачи. Редакцијата мора да ја докаже конкретната новинарска работа, а се земаат предвид и професионалното искуство и образованието.

Оваа промена може да им помогне на малите медиумски компании во кои една личност истовремено има раководна и уредничка функција. Но, таа не ги укинува основните услови за бројот на новинари и посетеноста, па затоа не претставува автоматско отворање на фондот за сите мали интернет-портали.

Што значи квалитетно новинарство и кој добива средства?

Посебен дел од австрискиот систем е Фондот за финансирање квалитетно новинарство, воспоставен со Законот за финансирање квалитетно новинарство од 2023 година. За оваа намена се издвојуваат вкупно 20,04 милиони евра годишно, а средствата се распределуваат преку повеќе програми за дневни и неделни весници, списанија и онлајн медиуми.

Квалитетното новинарство во австриската законска рамка не се дефинира само според темите за кои известува еден медиум или бројот на објавени текстови. Станува збор за професионално подготвени информации, засновани врз проверени факти, одговорна работа со извори, уредничка организација и почитување на признатите новинарски стандарди.

Медиумите треба да обезбедуваат разновидни информации од областа на политиката, економијата, општеството, културата, науката, образованието и спортот. Најмалку 60 проценти од нивната редакциска содржина треба да бидат самостојно подготвени прилози, а не преземени или платени објави. Дополнително, се бара редакцијата да има јасна одговорност за уредувањето и да работи независно од интересите на компаниите и организациите кои можат да влијаат врз содржината.

Средствата се распределуваат во неколку категории. Најголемиот дел, 15 милиони евра, се наменети за директна поддршка на новинарската работа и одржување на бројот на професионално ангажирани новинари. За разновидност на содржините, вклучително и регионалното, меѓународното и известувањето за Европската Унија, се предвидени 2,5 милиони евра. Дополнителни средства се наменети за професионално усовршување, обука на млади новинари и медиумска писменост.

Медиумите можат да добијат и дополнителна поддршка ако имаат редакциски статут, систем за исправка на грешки и механизми за контрола на квалитетот. Со тоа државата сака да поттикне не само производство на содржини, туку и подобри професионални стандарди во редакциите.

Во 2026 година се направени и појаснувања во правилата за обука на млади новинари. Финансиската поддршка за нивните работни места е условена со соодветен надомест и конкретна програма за професионална обука, со што се настојува да се избегне користење на евтина работна сила под изговор на новинарска пракса.

Дополнително, со измените на Законот за финансирање квалитетно новинарство се предвидува и поддршка од 100.000 евра годишно за независна контактна служба која ќе им обезбедува правна помош и поддршка на новинарите изложени на закани, заплашувања и физички напади.

Новите мерки, сепак, не го решаваат автоматски проблемот со финансирањето на најмалите независни портали. За нив останува клучно прашањето дали ќе можат да ги исполнат условите за професионална редакција и колкава корист ќе имаат од фондовите за дигитална трансформација.

Австрискиот модел така се обидува истовремено да ги зачува традиционалните печатени медиуми и да го поддржи развојот на дигиталното новинарство. Вистинскиот ефект ќе зависи од тоа колку од средствата ќе стигнат до помалите редакции, а не само до големите издавачки куќи.

ИЗДВОЕНИ