Катастрофалните поплави што кон крајот на август го погодија подрачјето долж границата меѓу Непал и Кина беа резултат на сложена низа процеси – од кои многу беа влошени од климатските промени предизвикани од човекот – се наведува во новата научна анализа спроведена од повеќе од 20 меѓународни експерти.
Регионот сè уште се справува со последиците од разорната лавина од карпи и мраз што кон крајот на август мина низ тесните планински долини, уништувајќи населби, патишта и мостови. Во катастрофата загинаа најмалку 1.300 луѓе, додека повеќе од 5.000 се водат како исчезнати.
Додека операциите за спасување постепено преминуваат кон напори за закрепнување и обнова, научниците работат на утврдување на причините за катастрофата, пренесува Си-Ен-Ен (CNN).
На 26 август, огромен дел од карпа и глечер, широк приближно 600 метри, се одвои од планината Лангтанг Лирунг и се урнал околу 2.100 метри надолу кон реката. Ударот ослободил енергија споредлива со земјотрес со јачина од 5,2 степени според Рихтеровата скала.
Ударот бил толку силен што мразот се стопил речиси веднаш. Притоа, водата повлекла големи количества заситен седимент и веројатно вклучила и мраз што бил закопан на дното на долината. Ова создало огромен поплавен бран кој со голема брзина се движел низводно во должина од повеќе од 30 километри.
„Катастрофа без преседан на Хималаите“
Валтер Имерзел, планински хидролог од Универзитетот во Утрехт во Холандија, го опиша настанот како „катастрофа без преседан“ на Хималаите.
Сепак, клучното прашање беше зошто воопшто дошло до уривањето на планината. Научниците од мрежата „World Weather Attribution“ (WWA) – која го проучува влијанието на климатските промени врз екстремните временски појави – заклучија дека катастрофата не била предизвикана од некој поединечен екстремен временски настан.
Наместо тоа, истовремено се одвивале повеќе процеси, а нивните ефекти дополнително се засилиле поради повеќедецениското глобално затоплување предизвикано од емисиите од фосилните горива.
„Топењето на вечниот мраз ја намалува цврстината на карпите“
Според анализата, планината можеби веќе била ослабена по силниот земјотрес со јачина од 7,8 степени што го погоди Непал во април 2015 година. Тој земјотрес предизвикал лавина од карпи и мраз на јужната страна на планината, што можело да ја наруши стабилноста на падината. Оттогаш, во областа се забележани и почести одрони на карпи.
Потоа, научниците ја анализирале улогата на климатските промени и идентификувале неколку меѓусебно поврзани процеси. Поради затоплувањето, изотермата од нула степени – надморската височина на која температурата на воздухот изнесува нула степени Целзиусови – се поместува кон поголеми височини на Хималаите со брзина од над 100 метри во деценија.
Покачувањето на температурите го ослабува вечниот мраз во високопланинските предели на Непал. Вечниот мраз претставува мешавина од мраз, карпи, песок и почва, која делува како врзивно средство и го стабилизира теренот.
„Топењето на вечниот мраз ја намалува цврстината на карпите и овозможува поголемо навлегување на вода во падината“, изјави Имерзел.
Временските услови, исто така, можеби придонеле за слабеењето на теренот
Дополнителен фактор била промената на состојбата на глечерот Лангтанг-Лирунг, кој значително се истенчува и повлекува во последните децении, особено од 2010 година наваму. Ова ја дестабилизирало падината и овозможило водата од топењето да навлезе во пукнатините на карпите.
Временските услови во месеците пред уривањето исто така можеби придонеле за нестабилноста на теренот. Минатата есен, во областа имало невообичаено обилни врнежи од снег во текот на октомври и почетокот на ноември. Потоа, јули и август биле најтоплите месеци досега забележани во овој регион, што веројатно довело до создавање големи количества вода од топењето и дополнително ја ослабнало падината.
Преку анализа на историски податоци и климатски модели, научниците утврдија дека температурите во јули и август во оваа област моментално се за околу 1,5 степени Целзиусови повисоки отколку што би биле без влијанието на климатските промени. Просечните годишни температури се зголемени за приближно два степена Целзиусови – бројка што е значително повисока од глобалниот просек.
До каков заклучок дојдоа научниците?
Истовремено, научниците не утврдија подеднакво јасна врска помеѓу глобалното затоплување и зголемените врнежи од снег и дожд, делумно поради тешкотиите при мерењето и следењето на временските услови во сложениот и непристапен регион на Хималаите.
Сепак, истражувачите заклучија дека климатските промени одиграле значајна улога во создавањето на условите што му претходеле на катастрофалниот настан.
„Не постои апсолутно никакво сомневање дека климатските промени предизвикани од човекот одиграа улога во создавањето на условите за оваа катастрофа“, изјави Фридерике Ото, професорка по климатски науки на Империјал колеџот во Лондон.
Научниците заклучија дека уривањето суштински се разликувало – во однос на обемот, брзината и сложеноста – од сè што регионот претходно доживеал. Тие исто така предупредија дека ниту еден постоечки систем за рано предупредување не би можел да обезбеди доволно време за реакција.
Ова е „вид на настан на кој едноставно не можеме целосно да се прилагодиме“, рече Ото. Доколку светот брзо не го намали загадувањето предизвикано од фосилните горива, додаде таа, „неизбежно ќе гледаме повеќе катастрофи од вакви размери“.
