25-тиот амандман – механизмот во Уставот на САД за отстранување на претседател – беше дискутиран од страна на пратениците неколку пати во последните години, и се покажа дека кабинетот на Трамп ја разгледувал опцијата посериозно отколку што се мислеше претходно по нападот врз Капитол на 6 јануари 2021 година.
За отстранување на Трамп, потребна е поддршка од мнозинството од неговиот кабинет и потпретседателот. Нема индикации дека некој во кабинетот ја разгледува опцијата, ниту дека потпретседателот Џ.Д. Венс би ја поддржал. Сепак, изјавата на Трамп во вторник наутро дека „целата цивилизација ќе умре вечерва“ ако Иран не постигне договор предизвика нови повици – од прилично необична мешавина на политички гласови – за активирање на амандманот.
Помалку од два часа пред неговиот рок во 20 часот за крај на Иран, Трамп објави дека се согласил на двонеделен прекин на огнот, под услов Техеран да го отвори Ормутскиот теснец.
Во текот на изминатите 24 часа, демократските политичари и некои десничарски коментатори изразија загриженост за тоа колку далеку претседателот е подготвен да оди во војна со Иран. Неговите закани за напад на електрани и друга цивилна инфраструктура се етикетирани како потенцијални воени злосторства, а некои дури се плашеа дека администрацијата алудира на можноста за употреба на нуклеарно оружје (што Белата куќа го негираше).
Демократите во голема мера повикаа на активирање на 25-тиот амандман – десетици од нив, вклучувајќи ги и потенцијалните претседателски кандидати како гувернерот на Илиноис Џ.Б. Прицкер. Сепак, тие моментално имаат мала или никаква моќ да иницираат таков процес.
Но, значајно е што некои конзервативци и поранешни сојузници на Трамп се придружија на повикот.
„Како да го активираме 25-тиот амандман против него?“, праша теоретичарот на заговор Алекс Џонс во својата емисија.
До вторник наутро, поддржувачите на овој потег од десницата се движеа од поекстремни влијателни лица до поранешниот помошник на Трамп во Белата куќа, Ентони Скарамучи, до поумерени конзервативци кои се спротивставуваат на Трамп.
„25-ти АМАНДМАН!!!“ напиша поранешната републиканска конгресменка Марџори Тејлор Грин на мрежата X околу еден час по објавата на Трамп за „умирањето на цивилизацијата“ во Иран, нарекувајќи ја ситуацијата „зла и луда“.
Некои демократски конгресмени ја споделија нејзината објава.
„25-тиот амандман мора да се спроведе“, додаде подоцна десничарската подкастерка Кандис Овенс.
Скарамучи, кој кратко време беше директор за комуникации на Трамп за време на неговиот прв мандат, повика на негово отстранување и тврдеше дека Трамп се заканува со употреба на нуклеарно оружје.
„Разбудете се: Тој повикува на НУКЛЕАРЕН НАПАД… Веднаш покренете ја неговата смена“.
Кога некои на интернет тврдеа дека Венс навестил нуклеарен напад, Белата куќа го негираше тоа. Потпретседателот зборуваше за користење на „алатки во нашиот арсенал што сè уште не сме одлучиле да ги користиме“.
Некои конзервативци кои се противат на Трамп, како што е колумнистот на „Њујорк тајмс“, Дејвид Френч, исто така повикаа на активирање на амандманот.
„Ова е јасен случај за 25-тиот амандман, но луѓето се толку глупави што не можат да го видат тоа“, рече Френч.
Други не отидоа толку далеку, но почнаа да изразуваат посериозни загрижености за намерите на Трамп.
Еден од нив е поранешниот сојузник на Трамп, Такер Карлсон, кој го критикуваше претседателот поостро од кога било во своето ток-шоу. Поранешниот водител на „Фокс њуз“ рече дека Трамп се заканува дека ќе изврши „воено злосторство, морално злосторство“ со напаѓање на инфраструктура што може да доведе до масовна смрт, па дури и сугерираше дека Трамп би можел да биде Антихрист.
Комплицирана постапка
Сето ова не значи дека повикувањето на 25-тиот амандман е неизбежно. Тоа е тешка постапка што бара од најблиските помошници на претседателот да утврдат дека тој е неспособен да служи и да одлучат да го отстранат против негова волја. Венс беше во Унгарија во вторник и разговараше со Трамп по телефон за претседателот да се обрати на политички собир.
Сепак, значајно е што оваа опција сега се дискутира јавно, не само меѓу демократите, туку и меѓу некои од поранешните сојузници на Трамп. Се чини дека тие сугерираат дека Трамп треба внимателно да размисли за своите следни потези во војната со Иран.
Исто така е важно да се погледне поширокиот контекст.
За време на првиот мандат на Трамп, 25-тиот амандман беше дискутиран речиси исклучиво од демократите. Кога некои членови на кабинетот го разгледуваа по 6 јануари, тие го правеа тоа тајно, а јавноста дозна подоцна колку сериозно го разгледувале тоа.
Сепак, денес дури и некои од неговите поранешни сојузници јавно бараат негово отстранување, покажувајќи колку се загрижени за можните следни потези на претседателот.
