Западниот Балкан меѓу Шенген и германскиот пазар на труд: Нови предлози за регионот, но и ограничувања за работниците

Иако членството во ЕУ за некои земји се чини како долгорочна и неизвесна цел, идејата за постепена интеграција во одредени европски системи отвора можности за поинаков пристап кон проширувањето.

Еден предлог што моментално се појавува подразбира интеграција на земјите од Западен Балкан во Шенген-зоната, под услов да се исполнат јасно дефинирани критериуми и реформски барања. Истовремено, ова прашање останува поврзано со потребите на европските пазари на трудот – особено на германскиот – кој се соочува со недостиг на работна сила, додека истовремено се разгледуваат промени во правилата што го регулираат доаѓањето на работници од Западен Балкан.

Во овој контекст, европските медиуми и аналитичари го поставуваат прашањето дали практичната интеграција на регионот со ЕУ би можела да поттикне реформи и стабилност, дури и додека во земјите-членки продолжуваат дебатите за тоа колку работници од Балканот навистина им се потребни на нивните економии.

Проширувањето на Шенген-зоната кон Западен Балкан е во интерес на ЕУ

Проширувањето на Шенген-зоната кон Западен Балкан е во интерес на Европската Унија, пишува Кристоф Бендер, заменик-претседател на независната тинк-тенк организација „Иницијатива за европска стабилност“ (ESI), во авторски текст за весникот „Neue Zürcher Zeitung“ (NZZ).

„Европската Унија треба да им понуди на земјите од Западен Балкан патоказ за пристапување кон Шенген-зоната – европската зона на слободно движење без гранични контроли. Ова би претставувало добредојден поттик за кредибилитетот на ЕУ. Бидејќи соседите во рамките на Шенген-зоната мора тесно да соработуваат во однос на безбедносните прашања, ова истовремено би понудило начин за поранешните противници да ги надминат своите гранични спорови и да придонесат кон траен мир“, укажува Бендер.

Тој забележува дека ЕУ се соочува со тешкотии во обидот да оствари влијание, дури и во своето непосредно соседство – област во која, според него, таа ги постигнала своите најголеми надворешнополитички успеси. Тој додава дека, преку процесот на проширување, ЕУ ги трансформирала поранешните држави од Источниот блок во просперитетни и мирни демократии.

Бендер сугерира дека понудата на патоказ за членство во Шенген-зоната би претставувала иновативен начин за ЕУ ​​да го зајакне својот кредибилитет и да создаде дополнителни поттици за реформи, а притоа објаснува и како би функционирало тоа.

„Државите членки би ѝ ја довериле на Комисијата задачата да изготви збир на критериуми: шенгенското законодавство (acquis), контролата на надворешните граници, визната политика, Шенгенскиот информациски систем, полициската соработка и заштитата на податоците, како и дополнителни барања поврзани со владеењето на правото. Комисијата би известувала за напредокот на секои шест месеци, а откако некоја земја би ги исполнила сите критериуми, државите членки би требало да дадат одобрение во рамките на Советот на ЕУ. Реформите и поблиската соработка што би произлегла од нив би можеле да ја зајакнат безбедноста, наместо да ја ослабат“, вели Бендер.

Стабилизирање на најранливите држави во регионот

Во коментар за швајцарскиот весник „Дер Бунд“ (Der Bund), Бендер оценува дека реформскиот процес и изгледите за членство во ЕУ би можеле да придонесат за стабилизирање на најранливите држави во регионот – земји во кои на двете страни од постоечките граници живеат различни етнички заедници. Тој предупредува дека слабеењето на европската перспектива ја отвора вратата за враќање на политичките наративи карактеристични за доцните 1980-ти години, вклучително и идеите за прекројување на границите по етничка основа.

Во меѓувреме, во Германија се води дебата за иднината на таканаречената „Регулатива за Западен Балкан“, преку која граѓани од шесте земји во регионот можат да добијат работа во Германија без претходно да докажуваат познавање на германскиот јазик или стручна квалификација.

Германскиот весник „Цајт“ пишува дека годишната квота во моментов изнесува 50.000 работници, но новата владејачка коалиција планира повторно да ја намали.

Регулативата беше воведена во 2016 година, а квотата во 2024 година беше зголемена од 25.000 на 50.000 работници годишно.

Против намалувањето се и германските работодавачи. Од Сојузот на германски здруженија на работодавачи (БДА) предупредуваат дека и натаму постои голема потреба од работна сила, особено во угостителството, логистиката и градежништвото, каде што работниците од Западен Балкан често наоѓаат вработување.

Од Сојузната агенција за вработување предупредуваат дека намалувањето на квотата дополнително би им го отежнало на компаниите наоѓањето работници, додека пратеничката од ЦДУ, Сандра Карстенсен, смета дека регулативата треба да остане во сегашниот облик.