Се отвораат досиејата на комунистичката тајна полиција: Петер Маѓар најавува разоткривање на илјадници доушници

Унгарија наскоро ќе започне со објавување на десетици илјади полициски досиеја од комунистичката ера во јавно достапна онлајн база на податоци, овозможувајќи им на граѓаните – за првпат – да ги видат списоците со доушници и соработници кои работеле за поранешните служби за државна безбедност, пренесува Ројтерс.

Објавувањето на овие документи, кое се совпаѓа со 70-годишнината од антисоветското востание во Унгарија во 1956 година, го исполнува ветувањето на премиерот Петер Маѓар дека архивскиот материјал – чуван во огромните подрумски простории на еден архив во Будимпешта – ќе биде достапен за јавноста, овозможувајќи им на Унгарците да се соочат со своето тоталитарно минато.

Иако комунистичкото владеење заврши во 1989 година, Унгарија долго време го одложуваше целосното отворање на овие досиеја поради недостиг на силна политичка волја кај претходните влади. Досега, освен истражувачите, граѓаните можеа да побараат пристап само до сопствените досиеја или до документи што се однесуваат на членови на нивното најтесно семејство. Сега, секој ќе може да пребарува во новата онлајн база на податоци.

За време на Студената војна, службите на тајната полиција во Источна Европа – како што се источногерманската „Штази“ или унгарските безбедносни служби – се потпираа на соработници регрутирани од редовите на обичните граѓани, често преку уцени, закани или ветувања за награди. Во Унгарија, во периодот помеѓу 1956 и 1989 година, биле евидентирани приближно 55.000 тајни соработници.

Тие ги следеле пријателите, членовите на семејството, соседите и колегите за да откријат знаци на противење кон режимот или влијание од Западот, а нивните извештаи често доведувале до апсења и испрашувања.

Директорот на архивите, Бендегуз Герге Чех, го поздрави обелоденувањето на досиејата од комунистичката ера – овозможено со закон усвоен од парламентот во септември – опишувајќи го овој потег како „историски чекор“. Според него, Унгарија ќе отиде подалеку од другите земји од поранешниот Источен блок. Полска ги отвори своите архиви многу порано, но не дозволува слободно и неограничено пребарување – нешто што сега ќе биде возможно во Унгарија.

Германија, исто така, усвои порестриктивен пристап преку закон од 1991 година со кој беа отворени досиејата на „Штази“, додека во Чешка, не сите документи се вклучени во онлајн база на податоци.

Унгарскиот закон наведува дека разбирањето на минатото и обезбедувањето транспарентност на јавните институции се „суштински предуслови“ за функционирањето на една демократска држава.