Повлеченост од јавниот живот и блиски врски со ИРГК: Кој е Моџтаба Хамнеи, новиот врховен водач на Иран?

Иран го именуваше Моџтаба Хамнеи, синот на убиениот врховен водач на земјата, за наследник на неговиот татко, според соопштението на врвните верски власти објавено од државните медиуми. Неговото доаѓање на власт сигнализира намера на владата да одржи континуитет додека Иран се соочува со зголемени напади од САД и Израел, девет дена по почетокот на војната.

🔴 JUST IN | The moment Ayatollah Mojtaba Khamenei is announced as the third Leader of the Revolution in Vanak Square, Tehran pic.twitter.com/a4BWLQamVe

— Rajaul Karim (@RajaulK90185) March 8, 2026

Моџтаба Хамнеи, 56, беше назначен на позицијата од страна на комитет од високи шиитски свештеници откако ајатолахот Али Хамнеи, врвен авторитет во земјата повеќе од три децении, беше убиен во воздушен напад за време на почетните фази од војната меѓу САД и Израел против Иран.

Познат по своите блиски врски со Корпусот на исламската револуционерна гарда на Иран, тој сега ја презема не само улогата на нов верски и политички водач на Иран, туку и улогата на врховен командант на вооружените сили на земјата.

Според агенциите, 56-годишниот Моџтаба Хамнеи бил назначен за врховен лидер од страна на Собранието на експерти по години градење блиски врски со елитната Револуционерна гарда и градење влијание во рамките на свештеничкиот естаблишмент.

Тој го преживеал воздушниот напад на САД и Израел врз Иран и од страна на иранскиот естаблишмент бил сметан за потенцијален наследник на неговиот татко, кој беше убиен во воздушен напад минатата сабота.

Моќен свештеник од среден ранг, Моџтаба Хамнеи, се спротивставува на реформистите кои сакаат да соработуваат со Западот, додека се обидуваат да ја ограничат нуклеарната програма на Иран и кои сакаат поголема слобода.

Неговите блиски врски со Корпусот на Револуционерната гарда (ИРГЦ) му дадоа дополнителна предност во политичкиот и безбедносниот апарат на Иран, а тој изгради влијание зад сцената како „порта“ до својот татко, велат извори запознаени со ова прашање.

„Тој има силна поддршка во ИРГЦ, особено меѓу помладите радикални генерации“, рече Касра Араби, раководител на истражувањето на ИРГЦ во „Обединети против нуклеарен Иран“, политичка организација со седиште во САД. Таа го опиша како некој што веќе дејствува како „мини-врховен лидер“. Врховниот лидер го има последниот збор за државните прашања, вклучувајќи ја надворешната политика и нуклеарната програма на Иран.

Неговата улога долго време е извор на контроверзии во Иран, при што критичарите отфрлаат секаков знак за династичка политика во земјата што го собори монархот поддржан од САД во 1979 година.

Според истрагата на Блумберг, Моџтаба Хамнеи стекнал значително богатство со градење на огромна мрежа на фиктивни компании во странство.

Министерството за финансии на САД воведе санкции врз Моџтаба во 2019 година, велејќи дека тој го претставува врховниот лидер во „официјален капацитет и покрај тоа што никогаш не бил избран или назначен на владина функција“, освен што работел во канцеларијата на својот татко.

На нивната веб-страница се наведува дека ајатолахот Хамнеи му делегирал дел од своите одговорности на Моџтаба, за кој се вели дека тесно соработувал со командантот на силите Кудс на ИРГК и Басиџ, религиозна милиција поврзана со Гардата, „за да ги унапреди дестабилизирачките регионални амбиции и угнетувачките домашни цели на својот татко“.

Моџтаба беше особено цел на критики од демонстрантите за време на немирите поради смртта на млада жена во полициски притвор во 2022 година, откако таа беше уапсена за наводно кршење на строгиот кодекс на облекување на Исламската Република.

Во 2024 година, видеото беше широко споделено во кое тој го најави прекинувањето на часовите по исламско право што ги држеше во Кома, поттикнувајќи шпекулации за причините.

Моџтаба има голема сличност со својот татко и носи црн турбан, што сугерира дека неговото семејство потекнува од пророкот Мухамед. Тој се карактеризира со неговата повлеченост од јавниот живот, а неговото име во домашната политика често се поврзува со безбедносниот апарат и мерките против демонстрантите за време на протестите во 2009 година, како и со неодамнешните немири во јануари оваа година.

Критичарите велат дека Моџтаба нема свештенички квалификации за да биде врховен лидер – Хуџат ал-Ислам е чекор под рангот на ајатолах, позиција што ја држеа неговиот татко и Рухолах Хомеини, кој ја основа Исламската Република.

Но, тој остана во фокусот, особено откако другиот водечки кандидат за улогата – поранешниот претседател Ебрахим Раиси – загина во хеликоптерска несреќа во 2024 година.

Американски дипломатски допис напишан во 2007 година и објавен од Викиликс цитираше три ирански извори кои го опишаа Моџтаба како пат до Хамнеи.

Се веруваше дека Моџтаба стои зад ненадејниот подем на тврдокорниот Махмуд Ахмадинеџад, кој беше избран за претседател во 2005 година.

Моџтаба го поддржа Ахмадинеџад во 2009 година кога тој освои втор мандат на спорните избори што резултираа со антивладини протести кои беа насилно потиснати од Басиџ и другите безбедносни сили.

Мехди Каруби, умерен свештеник кој се кандидираше за функција, во тоа време му напиша писмо на Хамнеи во кое се спротивставува на она што тој го тврдеше дека е улогата на Моџтаба во поддршката на Ахмадинеџад. Хамнеи го отфрли обвинението.

Сопругата на Моџтаба, која беше убиена на првиот ден од воздушните напади на САД и Израел, беше ќерка на истакнатиот тврдокорник, поранешниот претседател на парламентот, Голамали Хадададел. Моџтаба Хамнеи, покрај сопругата ги загуби мајка си и една од сестрите за време на нападот врз комплексот во Техеран.